

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir y Fflint
Sir y Fflint
Maes-glas · Greenfield
Saif Abaty Dinas Basing lle mae’r dyffryn o Ffynnon Gwenffrewi yn cwrdd â’r Ddyfrdwy, ac yn yr 1700au a’r 1800au gyrrai’r nant felinau cotwm, copr a phapur yr holl ffordd i lawr.
Llun: Hen felin gotwm yn Nyffryn Maes-glas · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Maes-glas: y maes glas; mae’r enw Saesneg yn golygu’r un peth
Maes-glas
- Maes maes
- glas glas
Mae Maes-glas ar hyd y nant o Ffynnon Wenffrewi yn Nhreffynnon, wrth adfeilion Abaty Dinas Basing.FfynonellauGreenfield, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bu melin bapur yma ers 1770, yn cael ei bwydo gan y nant o Ffynnon Wenffrewi; cododd William Crockford y gwaith toddi sinc yn 1842; sefydlwyd Abaty Dinas Basing tua 1132 ac mae yng ngofal Cadw; mae adfeilion yr abaty’n rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, a’i amgueddfa fferm yn dal adeiladau a symudwyd fesul carreg o’r wlad o gwmpas; yng nghanol y 19g roedd hyd at 80 o fusnesau yn y filltir rhwng Treffynnon a Maes-glas; agorodd gorsaf Holywell Junction ar 1 Mai 1848; 2,741 o bobl yn 2011.Basingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.
| Sefydlu Dinas Basing | 1132FfynhonnellBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru. |
|---|---|
| Melin bapur | ers 1770FfynhonnellGreenfield, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bu melin bapur yma ers 1770, yn cael ei bwydo gan y nant o Ffynnon Wenffrewi; cododd William Crockford y gwaith toddi sinc yn 1842; sefydlwyd Abaty Dinas Basing tua 1132 ac mae yng ngofal Cadw; mae adfeilion yr abaty’n rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, a’i amgueddfa fferm yn dal adeiladau a symudwyd fesul carreg o’r wlad o gwmpas; yng nghanol y 19g roedd hyd at 80 o fusnesau yn y filltir rhwng Treffynnon a Maes-glas; agorodd gorsaf Holywell Junction ar 1 Mai 1848; 2,741 o bobl yn 2011. |
| Gwaith sinc | 1842FfynhonnellGreenfield, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bu melin bapur yma ers 1770, yn cael ei bwydo gan y nant o Ffynnon Wenffrewi; cododd William Crockford y gwaith toddi sinc yn 1842; sefydlwyd Abaty Dinas Basing tua 1132 ac mae yng ngofal Cadw; mae adfeilion yr abaty’n rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, a’i amgueddfa fferm yn dal adeiladau a symudwyd fesul carreg o’r wlad o gwmpas; yng nghanol y 19g roedd hyd at 80 o fusnesau yn y filltir rhwng Treffynnon a Maes-glas; agorodd gorsaf Holywell Junction ar 1 Mai 1848; 2,741 o bobl yn 2011. |
Dinas Basing a’r tywysogion
Sefydlwyd Dinas Basing yn 1132 a daeth yn Sistersaidd yn 1147. Yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yma cyn cwrdd â Harri II yn Ewlo a gyrru’r Saeson ar ffo, ac yn ddiweddarach cafodd yr abaty nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd Ffynnon Wenffrewi iddo.FfynhonnellBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.
Gutun Owain
Arhosodd y bardd a’r achyddwr Gutun Owain yn Ninas Basing ar ddiwedd y 1400au, ac yno mae’n debyg yr ysgrifennodd ei ran o Lyfr Du Basing, gyda chopïau o’r hen gronicl Cymreig, y Brutiau.FfynhonnellGutun Owain, or Gruffudd ap Huw ab Owain (fl. c. 1460 – c. 1498), poet, transcriber of manuscripts, and genealogist ↗Thomas Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruUchelwr o Ddudlust ym maenor y Traean yn arglwyddiaeth Croesoswallt, gyda thiroedd ym mhlwyf Llanfarthin, lle dywedir iddo gael ei gladdu; disgybl barddol i Ddafydd ab Edmwnd, a daeth yn bencerdd medrus iawn; ysgolhaig ac achydd o fri, y mae ei lawysgrifau yn cynnwys, yn ei law gain, yr hen Frutiau, bucheddau ac achau’r saint, gramadegau’r beirdd, rhyddiaith grefyddol, gweithiau meddygol a seryddol, diarhebion Cymraeg ac achau teuluoedd bonheddig; arhosodd ym Masing, lle ysgrifennodd ei ran o Lyfr Du Basing yn ôl pob tebyg, rhan fawr o Frut Tysilio a’r cyfan o Frut y Saeson hyd 1461; ganddo ef y mae’r copi cynharaf o Lyfr Arfau Cymraeg ac o’r Gramadeg sy’n cynnwys rheolau Dafydd ab Edmwnd, a ddaeth yn sail i draethodau cerdd dafod yr unfed ganrif ar bymtheg; cymerai achwyr diweddarach ef yn awdurdod ar achau Gwynedd, Powys a’r Mers, ac roedd yn un o’r prif awdurdodau a ddefnyddiwyd gan y comisiwn a benodwyd i olrhain tras Gymreig Harri VII; mae un ar ddeg o’i farwnadau yn dyddio o 1476–98, a chanodd lawer o gerddi i Ddafydd ab Ieuan ab Iorwerth, abad Glyn y Groes; crefftwr meistrolgar ar gerdd, ar ei orau mewn cerddi gofyn a marwnadau.
Melinau’r dyffryn
Gyrrai’r nant gyflym o’r ffynnon felinau o bob math: bu melin bapur yma ers 1770, a chododd William Crockford waith sinc yn 1842. Yn y 1800au roedd hyd at 80 o fusnesau yn y filltir rhwng Treffynnon a Maes-glas.FfynhonnellGreenfield, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bu melin bapur yma ers 1770, yn cael ei bwydo gan y nant o Ffynnon Wenffrewi; cododd William Crockford y gwaith toddi sinc yn 1842; sefydlwyd Abaty Dinas Basing tua 1132 ac mae yng ngofal Cadw; mae adfeilion yr abaty’n rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, a’i amgueddfa fferm yn dal adeiladau a symudwyd fesul carreg o’r wlad o gwmpas; yng nghanol y 19g roedd hyd at 80 o fusnesau yn y filltir rhwng Treffynnon a Maes-glas; agorodd gorsaf Holywell Junction ar 1 Mai 1848; 2,741 o bobl yn 2011.
Y parc treftadaeth
Mae Parc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas yn cadw adfeilion yr abaty heddiw ac amgueddfa fferm o adeiladau a symudwyd fesul carreg o’r wlad o gwmpas.FfynhonnellGreenfield, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bu melin bapur yma ers 1770, yn cael ei bwydo gan y nant o Ffynnon Wenffrewi; cododd William Crockford y gwaith toddi sinc yn 1842; sefydlwyd Abaty Dinas Basing tua 1132 ac mae yng ngofal Cadw; mae adfeilion yr abaty’n rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, a’i amgueddfa fferm yn dal adeiladau a symudwyd fesul carreg o’r wlad o gwmpas; yng nghanol y 19g roedd hyd at 80 o fusnesau yn y filltir rhwng Treffynnon a Maes-glas; agorodd gorsaf Holywell Junction ar 1 Mai 1848; 2,741 o bobl yn 2011.
Abaty Dinas BasingFfynnon Gwenffrewi
Ar fap y trefi →Ar y llinell amser
Ffynnon Gwenfrewi (cronicl cynnar:Buchedd Gwenfrewi, y 12fed ganrif)
Yn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.
Ffynnon Gwenfrewi
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf





