Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Llandybïe · Llandybie

Pentref yn nyffryn Aman ger yr hen chwareli calch a chastell Carreg Cennen.

Llun: Eglwys Tybïe, Llandybïe · Nigel Davies, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir GaerfyrddinYn Gymraeg: Llandybïe51.820° N, 4.007° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llandybïe: llan Tybïe

Llandybïe

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • dybïe Tybïe Santeso Tybïe (treiglad meddal: t → d)

Llandybie

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • dybie Tybïe Santeso Tybïe (treiglad meddal: t → d)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Llandybïe, ‘llan Sant Tybïe’, ddwy filltir i’r gogledd o Rydaman, ger castell Carreg Cennen.

Eisteddfod Genedlaethol1944
Cael brammallite gyntaf1943
Cofnodi Carreg Cennen gyntaf1248

Carreg Cennen

Saif Carreg Cennen ar graig galch uchel uwchben y Cennen ger Trap. Castell Cymreig ydoedd i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys, ac mae Brut y Tywysogion yn cofnodi yn 1248 sut y cipiodd Rhys Fychan ef. Cipiodd y Cymry ef yn ôl yn 1282, a daliodd Rhys ap Maredudd ef am gyfnod yn 1287.

Owain yng Ngharreg Cennen

Ym mis Gorffennaf 1403 daeth Owain Glyndŵr ei hun gydag 800 o wŷr a difrodi ei furiau’n ddrwg. Priododd ei geidwad, Syr John Scudamore, ferch Owain, Alys, yn ddiweddarach.

Yr ogof yn y graig

Mae rhodfa fwaog yn arwain o’r castell i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda ffynnon ddŵr croyw, lle dengys olion dynol i bobl ddod yma ymhell cyn y castell. Peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798.

Y pentref

Daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i Landybïe yn 1944, a chafwyd y mwyn brammallite yma gyntaf y flwyddyn cynt. Roedd yr emynydd a’r bardd John Thomas Job o’r pentref.

Map y cestyll

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf