Theophilus Evans
Hanesydd y Cymry (wedi’i gofnodi)Clerigwr yr adroddodd ei Ddrych y Prif Oesoedd (1716) stori’r hen Frythoniaid gyda balchder. Daeth yn un o’r llyfrau Cymraeg mwyaf poblogaidd erioed.
Theophilus Evans

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Yn hawlio bod y dref leiaf ym Mhrydain. Bu William Williams Pantycelyn yn gurad yma.
Llun: Llanwrtyd, yn edrych i ganol y dref · Nigel Davies, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanwrtyd: llan Gwrtyd
Llanwrtyd
Llanwrtyd Wells
Gorwedd Llanwrtyd, eglwys Sant Gwrtud, yn ddwfn ym mryniau Brycheiniog. Tyfodd o gwmpas ffynnon swlffwr a gafwyd gan hanesydd Cymreig, ac mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain.FfynhonnellLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd.
| Cael y ffynnon | 1732FfynhonnellLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd. |
|---|---|
| Pantycelyn yn gurad | 1740FfynhonnellLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd. |
| Pobl yn 2011 | 850FfynhonnellLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd. |
Ysgrifennodd Theophilus Evans Drych y Prif Oesoedd (1716), hanes y Brythoniaid a ddarllenwyd ac a edmygwyd yn ne Cymru yn fwy nag unrhyw lyfr arall yn Gymraeg. Yn 1732 cafodd yma’r ffynnon a elwir Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr, y credid bod ei dyfroedd yn iacháu.FfynonellauTheophilus Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Chwefror 1693 ym Mhen-y-wenallt; ordeiniwyd yn 1718 a 1719; rheithor Llangamarch o 1738; roedd Drych y Prif Oesoedd (1716) yn gronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid, a ddiwygiwyd yn 1740; dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall; bu farw ar 11 Medi 1767.Llanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd.
Yn 1740 gwnaed William Williams Pantycelyn, emynydd mawr Cymru, yn gurad i Evans yma.FfynonellauLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd.William Williams Pantycelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1717 ar fferm Cefn-coed yn Llanfair-ar-y-bryn ger Llanymddyfri; symudodd ei fam wedyn i Bantycelyn gerllaw; bwriadai astudio meddygaeth ond fe’i troes gan bregethu Howell Harris yn Nhalgarth yn 1737–38; yn ddiacon yn 1740, gwrthodwyd urddau offeiriad iddo yn 1743 oherwydd ei gysylltiad â’r Methodistiaid, a theithiodd Gymru yn pregethu ac yn cadw’r seiadau; ei gyhoeddiad cyntaf, yn 1744, oedd rhan gyntaf Aleluia, casgliad o emynau Cymraeg; Arglwydd, arwain trwy’r anialwch, a roddwyd yn Saesneg gan Peter Williams, yw Guide Me, O Thou Great Jehovah, a genir fel arfer ar Cwm Rhondda gan John Hughes; cerdd hir ar brofiad crefyddol tröedigaeth a’r bywyd Cristnogol yw Theomemphus (1764); bu farw ym Mhantycelyn ym mis Ionawr 1791 ac mae’n gorwedd yn Llanfair-ar-y-bryn; fe’i hystyrir yn brif emynydd Cymru, y Pêr Ganiedydd.
Yn y 19eg ganrif tyfodd Llanwrtyd yn dref sba, a chodwyd Gwesty Belle Vue i’r ymwelwyr yn 1843.FfynhonnellLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd.
Heddiw mae’r dref fach yn enwog am ei ras rhwng dyn a cheffyl dros y bryniau ac am Bencampwriaethau Snorclo Cors y Byd.FfynhonnellLlanwrtyd Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanwrtyd, ‘eglwys Sant Gwrtud’; yn 1732 cafodd y Parchedig Theophilus Evans ffynnon y credid bod ei dyfroedd yn iacháu, a lysenwyd Ffynnon Ddrewllyd am ei harogl swlffwr; penodwyd William Williams Pantycelyn yn gurad iddo yn 1740; tyfodd y dref yn sba yn y 19eg ganrif, a chodwyd Gwesty Belle Vue yn 1843; gyda 850 o bobl yn 2011 mae’n honni bod yn dref leiaf Prydain; cynhelir yno Ras Dyn yn erbyn Ceffyl a Phencampwriaethau Snorclo Cors y Byd.
Clerigwr yr adroddodd ei Ddrych y Prif Oesoedd (1716) stori’r hen Frythoniaid gyda balchder. Daeth yn un o’r llyfrau Cymraeg mwyaf poblogaidd erioed.
Theophilus EvansYsgrifennodd gannoedd o emynau, gan gynnwys ‘Arglwydd, arwain trwy’r anialwch’.
William Williams PantycelynFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf