Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Pumsaint

Wrth ymyl Dolaucothi, yr unig fwynglawdd aur Rhufeinig y gwyddys amdano ym Mhrydain.

Llun: Neuadd y Coroni, Pumsaint · Ian Capper, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Pumsaint: pump sant

Pumsaint

  • Pum pump
  • saint lluosog sant

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Pumsaint, yn nyffryn Cothi, ger Dolaucothi, yr unig fwyngloddiau aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain.

Caer Rufeinigtua 78–125 OC
Dyfrbont Rufeinigtua 7 milltir o hyd
Yr Ymddiriedolaeth Genedlaetholers 1941

Aur cyn Rhufain

Efallai i aur gael ei ennill yma gyntaf yn Oes yr Efydd, drwy olchi graean yr afon. Mae’n debyg mai Frontinus, llywodraethwr o 74 OC, a sefydlodd y gaer Rufeinig ym Mhumsaint, a alwai Ptolemi yn Luentinum.

Peirianwyr Rhufain

Daeth y Rhufeiniaid â dŵr o’r Cothi ar hyd dyfrbont tua saith milltir o hyd, yn disgyn un droedfedd ym mhob 800, i lenwi tanciau a golchi ochr y bryn i ffwrdd â llifogydd. Cloddiasant bydewau agored a thwneli, a gweithiwyd y mwyngloddiau hyd ddiwedd y 200au o leiaf.

Trysorau

Mae rhan o olwyn ddraenio Rufeinig a gafwyd yn 1935 yn yr Amgueddfa Genedlaethol, ac mae gemwaith aur a gafwyd yn y 1700au, gyda thlws olwyn a breichledau ar ffurf nadroedd, yn yr Amgueddfa Brydeinig.

Cloddio diweddarach

Cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma eto yn 1844, a chaeodd y gwaith o’r diwedd yn 1938. Ers 1941 mae’r mwyngloddiau’n eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Mwyngloddiau Aur Dolaucothi

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Aur Rhufeinig Dolaucothi (archaeoleg)

    Mae peirianwyr Rhufeinig yn cloddio am aur yn nyffryn Cothi, gan ddefnyddio dyfrffosydd i olchi’r llethrau. Dyma’r unig fwynglawdd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain.

    Aur Rhufeinig Dolaucothi

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf