Llywelyn ap Gruffudd
Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap Gruffudd

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd gerllaw yng Nghilmeri ym mis Rhagfyr 1282. Cynhelir Sioe Frenhinol Cymru yma bob Gorffennaf.
Llun: Y bont dros afon Gwy yn Llanfair-ym-Muallt · Ian Medcalf, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanfair-ym-Muallt: llan Fair yn Muallt (‘porfa wartheg’)
Llanfair-ym-Muallt
Builth Wells
Saif Llanfair-ym-Muallt ar y Gwy yn hen wlad Buellt, a dwy filltir a hanner i’r gorllewin, yng Nghilmeri, y syrthiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog brodorol olaf Cymru, yn 1282.FfynonellauBuilth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963.Cilmeri ↗Wikipedia (Saesneg)Cilmeri, pentref a chymuned ym Mhowys, yn hen Sir Frycheiniog, dwy filltir a hanner i’r gorllewin o Lanfair-ym-Muallt ar y ffordd i Lanymddyfri, gyda gorsaf ar reilffordd Calon Cymru; enwog am fod yn agos at y fan lle syrthiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf Llinach Aberffraw, ar 11 Rhagfyr 1282; nodwyd y fan gyntaf gan golofn garreg yn 1902, a’i disodli yn 1956 gan y gofeb bresennol, bloc garw o wenithfaen o chwarel Trefor yn Sir Gaernarfon, sir Llywelyn ei hun, ar blinth ar dwmpath isel; mae cerrig y gofeb gyntaf wedi’u gosod yn y grisiau, gydag arysgrif yn Gymraeg a Saesneg, ‘Ger y fan hon y lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf 1282’; dyma ganolbwynt seremoni goffa flynyddol ar y dyddiad.
| Llywelyn yn syrthio yng Nghilmeri | 11 Rhagfyr 1282FfynhonnellCilmeri ↗Wikipedia (Saesneg)Cilmeri, pentref a chymuned ym Mhowys, yn hen Sir Frycheiniog, dwy filltir a hanner i’r gorllewin o Lanfair-ym-Muallt ar y ffordd i Lanymddyfri, gyda gorsaf ar reilffordd Calon Cymru; enwog am fod yn agos at y fan lle syrthiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf Llinach Aberffraw, ar 11 Rhagfyr 1282; nodwyd y fan gyntaf gan golofn garreg yn 1902, a’i disodli yn 1956 gan y gofeb bresennol, bloc garw o wenithfaen o chwarel Trefor yn Sir Gaernarfon, sir Llywelyn ei hun, ar blinth ar dwmpath isel; mae cerrig y gofeb gyntaf wedi’u gosod yn y grisiau, gydag arysgrif yn Gymraeg a Saesneg, ‘Ger y fan hon y lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf 1282’; dyma ganolbwynt seremoni goffa flynyddol ar y dyddiad. |
|---|---|
| Pont y Gwy | 1775FfynhonnellBuilth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963. |
| Y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd | er 1963FfynhonnellBuilth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963. |
Ystyr yr enw Cymraeg, Llanfair-ym-Muallt, yw ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, a daw’r Saesneg Builth o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt.FfynhonnellBuilth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963.
Ger Cilmeri y syrthiodd Llywelyn ar 11 Rhagfyr 1282. Nodwyd y fan gyntaf yn 1902, ac yn 1956 codwyd yno faen mawr o wenithfaen o Drefor yn ei Sir Gaernarfon ei hun: ‘Ger y fan hon y lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf’. Mae murlun mawr o Lywelyn yn edrych dros ganol y dref.FfynonellauCilmeri ↗Wikipedia (Saesneg)Cilmeri, pentref a chymuned ym Mhowys, yn hen Sir Frycheiniog, dwy filltir a hanner i’r gorllewin o Lanfair-ym-Muallt ar y ffordd i Lanymddyfri, gyda gorsaf ar reilffordd Calon Cymru; enwog am fod yn agos at y fan lle syrthiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf Llinach Aberffraw, ar 11 Rhagfyr 1282; nodwyd y fan gyntaf gan golofn garreg yn 1902, a’i disodli yn 1956 gan y gofeb bresennol, bloc garw o wenithfaen o chwarel Trefor yn Sir Gaernarfon, sir Llywelyn ei hun, ar blinth ar dwmpath isel; mae cerrig y gofeb gyntaf wedi’u gosod yn y grisiau, gydag arysgrif yn Gymraeg a Saesneg, ‘Ger y fan hon y lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf 1282’; dyma ganolbwynt seremoni goffa flynyddol ar y dyddiad.Builth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963.
Cododd Philip de Braose fwnt a beili uwchben rhyd ar y Gwy yn yr 11eg ganrif, ac yn ddiweddarach cododd Edward I gastell carreg llawer mwy ar yr un fan. Mae’r bont chwe bwa o 1775 yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed.FfynhonnellBuilth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963.
Gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc Lanfair-ym-Muallt yn sba Fictoraidd. Er 1963 mae’r Sioe Frenhinol wedi cael ei chartref dros yr afon yn Llanelwedd.FfynhonnellBuilth Wells ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfair-ym-Muallt, ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, yr enw Saesneg o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt; yn yr 11eg ganrif cododd Philip de Braose gastell mwnt a beili ar y Gwy uwchben rhyd, ac yn ddiweddarach peri Edward I godi castell carreg llawer mwy ar yr un safle; lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd ger Cilmeri ar 11 Rhagfyr 1282, ac mae murlun mawr ohono yng nghanol y dref; mae’r bont chwe bwa dros y Gwy, a godwyd yn 1775 a’i lledu yn 1925, yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed; gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc hi’n sba Fictoraidd; ymgartrefodd y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd, dros yr afon, yn 1963.
Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap GruffuddFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf