Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Rhaeadr Gwy · Rhayader

Cododd yr Arglwydd Rhys gastell yma yn 1177. Torrodd terfysgwyr Beca ei thollbyrth yn 1843.

Llun: Y tŵr cloc ar y groesffordd, Rhaeadr Gwy · Velela, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
PowysYn Gymraeg: Rhaeadr Gwy52.301° N, 3.511° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Rhaeadr Gwy: rhaeadr ar afon Gwy

Rhaeadr Gwy

  • Rhaeadr rhaeadr
  • Gwy afon Gwy

Rhayader

  • Rhayader ffurf Saesneg ar Rhaeadr

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Rhaeadr Gwy wrth borth Cwm Elan. Mae ei hanes yn dechrau gyda chastell yr Arglwydd Rhys.

Castell yr Arglwydd Rhys1177
Agor cynllun Cwm Elan1904
Symud y rhaeadr i wneud lle i’r bont1780

Castell yr Arglwydd Rhys

Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, a gododd y castell yn 1177 yn ôl pob tebyg, a’i ailgodi yn 1194. Yn 1231 bwriodd Llywelyn Fawr ef i lawr, ac ni chodwyd ef byth wedyn. Gellir gweld ei fwnt pen-gwastad a’i ffos yn y graig o hyd.

Y rhaeadr a gollwyd

Dinistriwyd y rhaeadr a roddodd ei henw i’r dref yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr.

Cwm Elan

Yn y 1890au trodd Birmingham, wyth deg milltir i ffwrdd, at Gwm Elan am ddŵr glân. Dechreuodd y gwaith yn 1894, ac agorwyd yr argaeau gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra yn 1904.

Ymweld

Mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch, a’r dref yw’r man cychwyn.

Helyntion Beca (1839–1843)

Ar fap y trefi →

Lleoedd hanesyddol gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf