
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Rhaeadr Gwy · Rhayader
Cododd yr Arglwydd Rhys gastell yma yn 1177. Torrodd terfysgwyr Beca ei thollbyrth yn 1843.
Llun: Y tŵr cloc ar y groesffordd, Rhaeadr Gwy · Velela, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Rhaeadr Gwy: rhaeadr ar afon Gwy
Rhaeadr Gwy
- Rhaeadr rhaeadr
- Gwy afon Gwy
Rhayader
- Rhayader ffurf Saesneg ar Rhaeadr
Saif Rhaeadr Gwy wrth borth Cwm Elan. Mae ei hanes yn dechrau gyda chastell yr Arglwydd Rhys.FfynonellauRhayader ↗Wikipedia (Saesneg)Rhaeadr Gwy, Y Rhaeadr; mae ei hanes dogfennol yn dechrau gyda chastell 1177; dinistriwyd y rhaeadr yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr; yn y 1890au trodd Birmingham, 80 milltir i’r dwyrain, at Gwm Elan am ddŵr glân, a dechreuwyd y gwaith yn 1894; agorwyd y cynllun yn 1904 gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra; mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch; roedd y bardd-bregethwr Thomas Jones (1819–1882) o Raeadr.Rhayader Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaeadr, a godwyd yn 1177 yn ôl pob tebyg gan Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ailgododd Rhys ef yn 1194; yn 1231 dinistriodd Llywelyn Fawr ef ac ni chafodd ei ailgodi; erys mwnt pen-gwastad tua 40 wrth 50 metr a ffos wedi’i thorri yn y graig, heneb gofrestredig.
| Castell yr Arglwydd Rhys | 1177FfynhonnellRhayader Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaeadr, a godwyd yn 1177 yn ôl pob tebyg gan Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ailgododd Rhys ef yn 1194; yn 1231 dinistriodd Llywelyn Fawr ef ac ni chafodd ei ailgodi; erys mwnt pen-gwastad tua 40 wrth 50 metr a ffos wedi’i thorri yn y graig, heneb gofrestredig. |
|---|---|
| Agor cynllun Cwm Elan | 1904FfynhonnellRhayader ↗Wikipedia (Saesneg)Rhaeadr Gwy, Y Rhaeadr; mae ei hanes dogfennol yn dechrau gyda chastell 1177; dinistriwyd y rhaeadr yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr; yn y 1890au trodd Birmingham, 80 milltir i’r dwyrain, at Gwm Elan am ddŵr glân, a dechreuwyd y gwaith yn 1894; agorwyd y cynllun yn 1904 gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra; mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch; roedd y bardd-bregethwr Thomas Jones (1819–1882) o Raeadr. |
| Symud y rhaeadr i wneud lle i’r bont | 1780FfynhonnellRhayader ↗Wikipedia (Saesneg)Rhaeadr Gwy, Y Rhaeadr; mae ei hanes dogfennol yn dechrau gyda chastell 1177; dinistriwyd y rhaeadr yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr; yn y 1890au trodd Birmingham, 80 milltir i’r dwyrain, at Gwm Elan am ddŵr glân, a dechreuwyd y gwaith yn 1894; agorwyd y cynllun yn 1904 gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra; mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch; roedd y bardd-bregethwr Thomas Jones (1819–1882) o Raeadr. |
Castell yr Arglwydd Rhys
Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, a gododd y castell yn 1177 yn ôl pob tebyg, a’i ailgodi yn 1194. Yn 1231 bwriodd Llywelyn Fawr ef i lawr, ac ni chodwyd ef byth wedyn. Gellir gweld ei fwnt pen-gwastad a’i ffos yn y graig o hyd.FfynhonnellRhayader Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaeadr, a godwyd yn 1177 yn ôl pob tebyg gan Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ailgododd Rhys ef yn 1194; yn 1231 dinistriodd Llywelyn Fawr ef ac ni chafodd ei ailgodi; erys mwnt pen-gwastad tua 40 wrth 50 metr a ffos wedi’i thorri yn y graig, heneb gofrestredig.
Y rhaeadr a gollwyd
Dinistriwyd y rhaeadr a roddodd ei henw i’r dref yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr.FfynhonnellRhayader ↗Wikipedia (Saesneg)Rhaeadr Gwy, Y Rhaeadr; mae ei hanes dogfennol yn dechrau gyda chastell 1177; dinistriwyd y rhaeadr yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr; yn y 1890au trodd Birmingham, 80 milltir i’r dwyrain, at Gwm Elan am ddŵr glân, a dechreuwyd y gwaith yn 1894; agorwyd y cynllun yn 1904 gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra; mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch; roedd y bardd-bregethwr Thomas Jones (1819–1882) o Raeadr.
Cwm Elan
Yn y 1890au trodd Birmingham, wyth deg milltir i ffwrdd, at Gwm Elan am ddŵr glân. Dechreuodd y gwaith yn 1894, ac agorwyd yr argaeau gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra yn 1904.FfynhonnellRhayader ↗Wikipedia (Saesneg)Rhaeadr Gwy, Y Rhaeadr; mae ei hanes dogfennol yn dechrau gyda chastell 1177; dinistriwyd y rhaeadr yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr; yn y 1890au trodd Birmingham, 80 milltir i’r dwyrain, at Gwm Elan am ddŵr glân, a dechreuwyd y gwaith yn 1894; agorwyd y cynllun yn 1904 gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra; mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch; roedd y bardd-bregethwr Thomas Jones (1819–1882) o Raeadr.
Ymweld
Mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch, a’r dref yw’r man cychwyn.FfynhonnellRhayader ↗Wikipedia (Saesneg)Rhaeadr Gwy, Y Rhaeadr; mae ei hanes dogfennol yn dechrau gyda chastell 1177; dinistriwyd y rhaeadr yn 1780 i wneud lle i’r bont i Gwmdeuddwr; yn y 1890au trodd Birmingham, 80 milltir i’r dwyrain, at Gwm Elan am ddŵr glân, a dechreuwyd y gwaith yn 1894; agorwyd y cynllun yn 1904 gan Edward VII a’r Frenhines Alexandra; mae Cwm Elan yn gartref i fywyd gwyllt prin, yn eu plith y barcud coch; roedd y bardd-bregethwr Thomas Jones (1819–1882) o Raeadr.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
