Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Llanidloes

Cymerodd y Siartwyr y dref drosodd am bum diwrnod yn 1839. Mae ei neuadd farchnad bren o tua 1600 yn dal i sefyll.

Llun: Stryd y Dderwen Fawr, Llanidloes · firstjaytee, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Powys52.450° N, 3.540° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanidloes: llan Idloes

Llanidloes

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • idloes Idloes Sant

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Llanidloes, plwyf Sant Idloes, sant o ddechrau’r 7fed ganrif, yn dref gwlanen a phlwm ym mryniau blaenau Hafren, a hen neuadd farchnad yn ei chanol.

Hen Neuadd y Farchnadtua 1600
John Wesley yn pregethu1748
Mwynfeydd plwm y Fanymhlith y cyfoethocaf yn y byd erbyn 1876

Hen Neuadd y Farchnad

Hen Neuadd y Farchnad, a godwyd tua 1600, yw’r unig adeilad o’i fath sydd ar ôl yng Nghymru. Eisteddodd y brawdlys ynddi tua 1605, ac yn 1748 pregethodd John Wesley oddi ar garreg ar ei llawr isaf.

Bwâu o Gwm-hir

Daeth arcêd ogleddol eglwys Sant Idloes o abaty Sistersaidd Cwm-hir wedi cau’r abaty, a’i chodi eto yma.

Gwlanen a phlwm

Erbyn diwedd y 18fed ganrif gwnâi Llanidloes fwy o wlanen nag unrhyw dref yn Sir Drefaldwyn, ac agorodd Gyfnewidfa Wlanen yn 1838. Yn 1865 cafwyd plwm cyfoethog ym mwynfeydd y Fan yn y bryniau, ac erbyn 1876 roeddent ymhlith y rhai mwyaf cynhyrchiol yn y byd.

Richard Gwyn

Ganed Richard Gwyn, ysgolfeistr a bardd Cymraeg, yn Llanidloes tua 1537. Mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi, ac yn 1970 fe’i gwnaed yn sant.

Siartwyr

Ar fap y trefi →

Pobl Llanidloes

c. 1537–1584

Sant Richard Gwyn

Ysgolfeistr, bardd a merthyr (wedi’i gofnodi)

Ysgolfeistr o Lanidloes na fynnai ildio’i ffydd Gatholig. Ysgrifennodd garolau Cymraeg yn y carchar, bu farw dros ei ffydd yn Wrecsam yn 1584, a’i wneud yn sant yn 1970.

Sant Richard Gwyn

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf