Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Machynlleth

Cynhaliodd Owain Glyndŵr ei senedd yma yn 1404, gerbron llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a Chastîl, a’i goroni’n Dywysog Cymru.

Llun: Y tŵr cloc, Machynlleth · Celuici, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Powys52.590° N, 3.853° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Machynlleth: maes Cynllaith

Machynlleth

  • Ma maes, man
  • chynlleth Cynllaith, enw dynffurf ar Cynllaith

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Machynlleth, yn nyffryn Dyfi, yn galw ei hun yn hen brifddinas Cymru. Yma yn 1404 y cynhaliodd Owain Glyndŵr ei senedd ac y coronwyd ef yn Dywysog Cymru, ac arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn gwylio.

Senedd Owain1404
Siarter marchnad1291, bob dydd Mercher ‘am byth’
Eisteddfod Genedlaethol1937 a 1981

Copr a Rhufeiniaid

Daw’r enw o ma, gwastadedd, a Cynllaith, enw gŵr. Dengys dyddiadau radiocarbon fod copr wedi’i gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref, a chododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal.

Marchnad dydd Mercher

Yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn. Saith can mlynedd yn ddiweddarach mae marchnad dydd Mercher yn dal i lenwi’r stryd.

Senedd Owain

Yn 1404 cynhaliodd Owain Glyndŵr senedd Cymru yma a’i goroni’n Dywysog Cymru ger y Senedd-dy, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen. Cynhaliodd ei senedd olaf gerllaw ym Mhennal.

Y Senedd-dy

Ailgododd David Davies o Landinam yr adeilad ar Heol Maengwyn sy’n cario’r hanes, ac agorodd yn 1912. Paentiodd Murray Urquhart olygfeydd o fywyd Owain y tu mewn, yn eu plith brwydr Hyddgen yn 1401, a rhestrodd Cadw ef am ei bwysigrwydd i hanes Cymru.

Ymweld

Y tŵr cloc tal yw arwydd y dref, ac mae dyffryn Dyfi o’i chwmpas yn fiosffer UNESCO. Yn 2021 gallai hanner pobl y dref siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.

MachynllethOwain Glyndŵr

Ar fap y trefi →

Pobl Machynlleth

c. 1359–c. 1415

Owain Glyndŵr

Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)

Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.

Owain Glyndŵr

Ar y llinell amser

  1. Senedd Machynlleth

    Coronir Glyndŵr ac mae’n galw senedd Gymreig ynghyd. Mae’n ceisio cynghrair â Ffrainc.

    Senedd Machynlleth
  2. Plaid Cymru yn arwain Cymru

    Yn yr etholiad cyntaf i’r Senedd fwy, mae Plaid Cymru yn ennill 43 o’r 96 sedd ac yn dod yn blaid fwyaf am y tro cyntaf. Daw Rhun ap Iorwerth yn Brif Weinidog ar y llywodraeth Gymreig gyntaf dan arweiniad plaid sy’n ceisio annibyniaeth. Dywed cefnogwyr mai dyma’r tro cyntaf ers senedd-dai Owain Glyndŵr ym Machynlleth yn 1404 ac yn Harlech yn 1405 i Gymru gael ei llywodraethu gan fudiad cwbl Gymreig.

    Plaid Cymru yn arwain Cymru

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf