Owain Glyndŵr
Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain Glyndŵr
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Cynhaliodd Owain Glyndŵr ei senedd yma yn 1404, gerbron llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a Chastîl, a’i goroni’n Dywysog Cymru.
Llun: Y tŵr cloc, Machynlleth · Celuici, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Machynlleth: maes Cynllaith
Machynlleth
Mae Machynlleth, yn nyffryn Dyfi, yn galw ei hun yn hen brifddinas Cymru. Yma yn 1404 y cynhaliodd Owain Glyndŵr ei senedd ac y coronwyd ef yn Dywysog Cymru, ac arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn gwylio.FfynonellauMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.Machynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404, a choronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, gydag arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn bresennol; mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref; mae’r dref yn hawlio mai hi yw hen brifddinas Cymru.
| Senedd Owain | 1404FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404, a choronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, gydag arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn bresennol; mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref; mae’r dref yn hawlio mai hi yw hen brifddinas Cymru. |
|---|---|
| Siarter marchnad | 1291, bob dydd Mercher ‘am byth’FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg. |
| Eisteddfod Genedlaethol | 1937 a 1981FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg. |
Daw’r enw o ma, gwastadedd, a Cynllaith, enw gŵr. Dengys dyddiadau radiocarbon fod copr wedi’i gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref, a chododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.
Yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn. Saith can mlynedd yn ddiweddarach mae marchnad dydd Mercher yn dal i lenwi’r stryd.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.
Yn 1404 cynhaliodd Owain Glyndŵr senedd Cymru yma a’i goroni’n Dywysog Cymru ger y Senedd-dy, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen. Cynhaliodd ei senedd olaf gerllaw ym Mhennal.FfynonellauMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404, a choronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, gydag arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn bresennol; mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref; mae’r dref yn hawlio mai hi yw hen brifddinas Cymru.Machynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.
Ailgododd David Davies o Landinam yr adeilad ar Heol Maengwyn sy’n cario’r hanes, ac agorodd yn 1912. Paentiodd Murray Urquhart olygfeydd o fywyd Owain y tu mewn, yn eu plith brwydr Hyddgen yn 1401, a rhestrodd Cadw ef am ei bwysigrwydd i hanes Cymru.FfynhonnellOwain Glyndŵr’s Parliament House ↗Wikipedia (Saesneg)Mae Senedd-dy Owain Glyndŵr ym Machynlleth yn gysylltiedig drwy draddodiad â’r senedd a gynhaliodd Owain yn 1404; dengys dyddio cylchoedd coed fod yr adeilad presennol yn ddiweddarach, o’r 15fed ganrif, tua dwy genhedlaeth wedi’r seneddau; prynodd David Davies o Landinam ef yn 1906 a’i ailgodi, ac agorodd ar 20 Chwefror 1912 yn ganolfan gymdeithasol i’r dref; daw Sefydliad Glyndŵr gerllaw o 1911; paentiodd yr arlunydd o’r Alban Murray Urquhart bedwar panel rhwng 1912 a 1914 o olygfeydd o fywyd Glyndŵr, yn eu plith frwydr Hyddgen ym Mehefin 1401; rhestrodd Cadw ef yn Radd II yn 1990 am ei bwysigrwydd i hanes Cymru; bellach yn adeilad dinesig ac yn ganolfan arddangos.
Y tŵr cloc tal yw arwydd y dref, ac mae dyffryn Dyfi o’i chwmpas yn fiosffer UNESCO. Yn 2021 gallai hanner pobl y dref siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.
Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain GlyndŵrCoronir Glyndŵr ac mae’n galw senedd Gymreig ynghyd. Mae’n ceisio cynghrair â Ffrainc.
Senedd MachynllethYn yr etholiad cyntaf i’r Senedd fwy, mae Plaid Cymru yn ennill 43 o’r 96 sedd ac yn dod yn blaid fwyaf am y tro cyntaf. Daw Rhun ap Iorwerth yn Brif Weinidog ar y llywodraeth Gymreig gyntaf dan arweiniad plaid sy’n ceisio annibyniaeth. Dywed cefnogwyr mai dyma’r tro cyntaf ers senedd-dai Owain Glyndŵr ym Machynlleth yn 1404 ac yn Harlech yn 1405 i Gymru gael ei llywodraethu gan fudiad cwbl Gymreig.
Plaid Cymru yn arwain CymruFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf