Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd

Gwynedd

Aberdyfi

Casglodd Llywelyn Fawr reolwyr Cymru yma yn 1216 i rannu Deheubarth, yn yr hyn a alwyd yn senedd Gymreig gyntaf.

Llun: Aberdyfi o’r ochr draw i afon Dyfi · Jrfw51, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Gwynedd52.544° N, 4.046° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Aberdyfi: aber afon Dyfi

Aberdyfi

  • Aber ceg afon, cymer
  • dyfi afon Dyfi

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Aberdyfi’n edrych i’r de ar draws aber afon Dyfi tua Cheredigion. Cyfarfu tywysogion gogledd a de Cymru yma fwy nag unwaith, ac yn 1216 cynhaliodd Llywelyn Fawr ei gyngor yn Aberdyfi.

Cyngor Aberdyfi1216
Llongau a adeiladwyd ym Mhenhelig45, o 1840 hyd 1880
Y ganolfan Outward Bound gyntaf1941

Cyngor y tywysogion

Bu Aberdyfi yn fan cyfarfod i dywysogion gogledd a de Cymru yn 540, yn 1140 ac yn 1216. Yng nghyngor 1216 rhannodd Llywelyn Fawr diroedd Deheubarth rhwng ei thywysogion, a chadarnhawyd Rhys Gryg yng Nghantref Mawr, Cantref Bychan, Cydweli a Charnwyllion.

Y clychau dan y môr

Allan ym Mae Ceredigion, yn ôl traddodiad Cymru, gorwedd Cantre’r Gwaelod, tir Gwyddno Garanhir, a warchodid rhag y môr gan lifddorau hyd y noson y gadawyd hwy ar agor. Dywedir bod ei glychau’n canu dan y dŵr, a Cheiriog a roddodd i gân clychau Aberdyfi ei geiriau Cymraeg.

Y porthladd

Yn y 1800au roedd Aberdyfi ar ei hanterth fel porthladd, yn anfon llechi a rhisgl derw allan, ac adeiladodd saith iard ym Mhenhelig 45 o longau hwyliau rhwng 1840 ac 1880. Daeth y rheilffordd yn 1863.

Ymweld

Ers 1936 mae deg o glychau yn nhŵr Eglwys Sant Pedr wedi canu cân y clychau, ac mae bad achub y pentref wedi gwasanaethu ers 1837. Agorodd y ganolfan Outward Bound gyntaf yma yn 1941.

Llywelyn Fawr

Ar fap y trefi →

Pobl Aberdyfi

c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Ar y llinell amser

  1. Y cyngor yn Aberdyfi

    Mae Llywelyn Fawr yn galw tywysogion Cymru i Aberdyfi ac yn rhannu Deheubarth rhyngddynt, gan weithredu fel arweinydd cenedl Gymreig.

    Y cyngor yn Aberdyfi

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf