Owain Glyndŵr
Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain Glyndŵr
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ceredigion
Ceredigion
Cartref Llyfrgell Genedlaethol Cymru a choleg prifysgol cyntaf Cymru, a agorwyd yn 1872 ac a dalwyd gan geiniogau’r bobl. Agorodd yr ysgol Gymraeg gyntaf yma yn 1939.
Llun: Aberystwyth a’r bae · Gjt6 at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Aberystwyth: aber afon Ystwyth
Aberystwyth
Mae Aberystwyth, ar aber afon Ystwyth ar Fae Ceredigion, yn gartref i Lyfrgell Genedlaethol Cymru ac i’r coleg a dalodd pobl Cymru amdano eu hunain.FfynonellauAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.National Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.Aberystwyth University ↗Wikipedia (Saesneg)Agorodd Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth ym mis Hydref 1872 gyda 26 o fyfyrwyr, a Thomas Charles Edwards yn brifathro cyntaf; fe’i talwyd gan roddion cyhoeddus a phreifat, ac ym mis Hydref 1875 cododd capeli Cymru’r swm nesaf gan fwy na 70,000 o roddwyr; derbyniwyd menywod o 1884; difrododd tân yn 1885 yr adeilad a elwir bellach yr Hen Goleg; cafodd ei siarter frenhinol yn 1893 ac roedd yn un o sylfaenwyr Prifysgol Cymru.
| Bryngaer Pen Dinas | pobl yn byw yno cyn 700 CCFfynhonnellAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021. |
|---|---|
| Coleg y Brifysgol | agorwyd Hydref 1872, 26 o fyfyrwyrFfynhonnellAberystwyth University ↗Wikipedia (Saesneg)Agorodd Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth ym mis Hydref 1872 gyda 26 o fyfyrwyr, a Thomas Charles Edwards yn brifathro cyntaf; fe’i talwyd gan roddion cyhoeddus a phreifat, ac ym mis Hydref 1875 cododd capeli Cymru’r swm nesaf gan fwy na 70,000 o roddwyr; derbyniwyd menywod o 1884; difrododd tân yn 1885 yr adeilad a elwir bellach yr Hen Goleg; cafodd ei siarter frenhinol yn 1893 ac roedd yn un o sylfaenwyr Prifysgol Cymru. |
| Eisteddfod Genedlaethol | 1865, 1916, 1952 a 1992FfynhonnellAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021. |
Ar Ben Dinas, uwchben yr harbwr, dengys olion bryngaer fod pobl yn byw yma cyn 700 CC. Mae eglwys fawr Llanbadarn Fawr yn hŷn na’r dref, ac enwyd y castell ar ôl Llanbadarn i ddechrau.FfynonellauAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.Llanbadarn Fawr, Ceredigion ↗Wikipedia (Saesneg)Mae Llanbadarn Fawr wedi’i henwi ar ôl eglwys Padarn, sy’n dyddio o’r chweched ganrif; mae’r eglwys bresennol yn dyddio o 1257; yn ôl traddodiad ganed Dafydd ap Gwilym ym Mrogynin, Penrhyn-coch, ac ysgrifennodd am yr eglwys yn ‘Merched Llanbadarn’; mae Llanbadarn Fawr yn hŷn nag Aberystwyth, ac enwyd ei chastell ar ôl Llanbadarn i ddechrau; saif slab carreg y Garreg Fawr yn y sgwâr; poblogaeth 3,380 yn 2011.
Dechreuodd Edward I y castell ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o’r flwyddyn honno. Yn 1404 cipiodd Owain Glyndŵr y castell a’i ddal am bedair blynedd, ac yn ddiweddarach bu bathdy brenhinol yn gweithio o fewn ei furiau.FfynonellauAberystwyth Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuodd Edward I y castell yn 1277; yn 1404 cipiodd a meddiannodd Owain Glyndŵr y castell, ac fe’i hailgipiwyd bedair blynedd wedyn; bu bathdy brenhinol ynddo o 1637 a chwalwyd ef yn 1649.Aberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.
Allforiwyd plwm o fwyngloddiau Sir Aberteifi o’r harbwr, a wellwyd yn 1780 a 1836, a chodwyd Tollty newydd yn 1828. Cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y pier yn 1869.FfynhonnellAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.
Agorodd Coleg Prifysgol Cymru ym mis Hydref 1872 yn yr adeilad a elwir bellach yr Hen Goleg, a Thomas Charles Edwards yn brifathro. Yn 1875 casglodd capeli Cymru arian iddo gan dros 70,000 o roddwyr, derbyniwyd merched o 1884, ac yn 1893 cafodd ei siarter frenhinol a helpu i sefydlu Prifysgol Cymru.FfynhonnellAberystwyth University ↗Wikipedia (Saesneg)Agorodd Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth ym mis Hydref 1872 gyda 26 o fyfyrwyr, a Thomas Charles Edwards yn brifathro cyntaf; fe’i talwyd gan roddion cyhoeddus a phreifat, ac ym mis Hydref 1875 cododd capeli Cymru’r swm nesaf gan fwy na 70,000 o roddwyr; derbyniwyd menywod o 1884; difrododd tân yn 1885 yr adeilad a elwir bellach yr Hen Goleg; cafodd ei siarter frenhinol yn 1893 ac roedd yn un o sylfaenwyr Prifysgol Cymru.
Sefydlwyd y Llyfrgell Genedlaethol yn 1907, a thalwyd amdani gan roddion gweithwyr; cyfrifodd ei llyfrgellydd cyntaf bron i 110,000 o roddwyr. Roedd ei hadeilad ar Riw Penglais yn barod yn 1915, ac yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig gerllaw Fagna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci a phaentiadau gan Rembrandt.FfynonellauNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.Aberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.
Ar 2 Chwefror 1963 ataliodd tua saith deg o aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg y traffig ar bont Trefechan am hanner awr. Dyma brotest gyntaf y gymdeithas dros y Gymraeg.FfynonellauAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.Welsh Language Society ↗WikipediaFe’i sefydlwyd ym Mhontarddulais ar 4 Awst 1962; y brotest gyntaf ar Bont Trefechan, lle ataliodd tua saith deg o bobl y drafnidiaeth am hanner awr; dros fil yn y llys dros ei hymgyrchoedd; S4C a Mesur 2011.
Mae’r rheilffordd glogwyn i fyny Craig Glais, a godwyd gan gwmni a ffurfiwyd yn 1896, yn dringo ar raddiant o un mewn dau, a hi yw’r ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig.FfynhonnellAberystwyth ↗Wikipedia (Saesneg)Aberystwyth, ‘aber afon Ystwyth’; dengys olion caer ar Ben Dinas fod pobl yn byw yma cyn 700 CC; cododd Edward I gastell newydd ar Fryn y Castell yn 1277, a bu’r dref yn fwrdeistref o 1277; daliodd Owain Glyndŵr y castell o 1404 hyd 1408; gwellwyd y porthladd yn 1780 a 1836, codwyd Tollty newydd yn 1828, ac allforiwyd plwm Sir Aberteifi drwyddo; cyrhaeddodd lein Rheilffyrdd y Cambrian o Fachynlleth yn 1864, ac agorodd y Pier Brenhinol ar Ddydd Gwener y Groglith 1869; sefydlwyd Coleg Prifysgol Cymru yn 1872 yng Ngwesty’r Castell anorffenedig, yr Hen Goleg heddiw; sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1907; ffurfiwyd cwmni Constitution Hill yn 1896 a chododd y rheilffordd glogwyn, yr ail reilffordd ffiwnicwlar hiraf yn y Deyrnas Unedig, ar raddiant o 50%; cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei phrotest gyntaf ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1865, 1916, 1952 a 1992; poblogaeth 14,640 yn 2021.
Llyfrgell Genedlaethol CymruYsgolion hynaf Prydain
Ar fap y trefi →

Owain Glyndŵr oedd yn dal y castell hwn o 1404 hyd 1408. Roedd ei dyrau drylliedig ger y môr eisoes yn barc i ymwelwyr yn y 1890au, ac mae’r llwybrau a’r lawntiau yno o hyd.
Ddoe: yr adfeilion ar y pentir · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: yr adfeilion o’r de-ddwyrain · Rob Farrow, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsTywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain GlyndŵrSefydlodd Urdd Gobaith Cymru yn 1922 a’r ysgol Gymraeg gyntaf yn 1939.
Ifan ab Owen EdwardsGenetegydd o Aberystwyth, arbenigwr ar falwod ac esblygiad dyn, y gwnaeth ei lyfrau a’i Ddarlithoedd Reith eneteg yn eglur i filiynau.
Steve JonesPrif Weinidog Cymru am naw mlynedd, a arweiniodd yr ymgyrch a enillodd bwerau deddfu llawn i’r Senedd yn refferendwm 2011.
Carwyn JonesActor a fagwyd ym Môn ac Aberystwyth a fu’n serennu yn ffilmiau Kingsman ac a enillodd Golden Globe am chwarae Elton John yn Rocketman. Daw ei enw, Taron, o’r gair Cymraeg taran.
Taron EgertonMae Sant Padarn yn sefydlu ei fynachlog yn Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth. Roedd ei hysgol yn dal yn enwog bum can mlynedd yn ddiweddarach, pan ddysgai Sulien a’i feibion yno.
Padarn yn Llanbadarn FawrMae Owain Glyndŵr yn cipio cestyll mawr Harlech ac Aberystwyth. Daw Harlech yn llys ac yn gartref iddo.
Harlech ac AberystwythMae Coleg Prifysgol Cymru yn agor yn Aberystwyth, wedi’i dalu’n rhannol gan geiniogau aelodau’r capeli.
Prifysgol i GymruMae colegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn uno i ffurfio prifysgol genedlaethol, a dalwyd yn rhannol gan gasgliadau’r capeli.
Prifysgol CymruMae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.
Y Llyfrgell a’r Amgueddfa GenedlaetholMae aelodau Cymdeithas yr Iaith yn eistedd ar bont yn Aberystwyth ym mhrotest gyntaf y gymdeithas dros y Gymraeg.
Protest Pont TrefechanFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf