Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Pencader

Yma yn 1163 dywedodd hen ŵr o’r Cymry wrth Harri II na fyddai unrhyw genedl arall nac unrhyw iaith arall yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar Ddydd y Farn. Cofnododd Gerallt Gymro ei eiriau.

Llun: Tai ym Mhencader · Jaggery, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Pencader: y brif gadair, neu ben y gaer (pen + cader)

Pencader

  • Pen pen, copa
  • cader cadairffurf ar cadair

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Cofir Pencader am y geiriau a lefarodd hen ŵr o’r Cymry yma wrth Harri II, ac a gofnododd Gerallt Gymro.

Buddugoliaeth Gruffudd ap Llywelyn1041
Codi castell1145
Poblogaeth1,060 (2021)

Hen ŵr Pencader

‘Gellir yn awr, O frenin, flino’r genedl hon … ac ni thybiaf y bydd unrhyw genedl arall na hon o Gymru, nac unrhyw iaith arall … yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar ddydd y farn fawr.’

Llyfr Gerallt

Cofnododd Gerallt y geiriau yn ei Ddisgrifiad o Gymru yn 1194, ac yn yr un llyfr ysgrifennodd pe bai’r Cymry’n anwahanadwy, y byddent yn anorchfygol.

Gruffudd ap Llywelyn

Yn 1041 enillodd y Brenin Gruffudd ap Llywelyn frwydr ym Mhencader.

Y castell

Codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg.

Gerallt Gymro

Ar fap y trefi →

Pobl Pencader

c. 1146–c. 1223

Gerallt Gymro

Clerigwr ac awdur (wedi’i gofnodi)

Mae ei Daith drwy Gymru a’i Ddisgrifiad o Gymru yn dal i ddod â’r wlad ganoloesol yn fyw.

Gerallt Gymro

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf