

Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Garth Celyn, Abergwyngregyn
Llys tywysogion Gwynedd yn Aber, yn edrych dros y Fenai. Yma y bu farw Siwan, ac yma y ganed Gwenllian, merch Llywelyn ap Gruffudd, yn 1282.
Llun: Ffenestr liw o 1933 o’r Dywysoges Siwan yn Eglwys y Santes Fair, Trefriw · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Garth Celyn: y garth celyn; Abergwyngregyn islaw yw ‘aber afon y cregyn gwyn’ (aber + gwyn + cregyn)
Garth Celyn
- Garth garth
- Celyn celyn
Saif Aber Garth Celyn, Abergwyngregyn heddiw, rhwng y mynyddoedd a’r Fenai i’r dwyrain o Fangor. Dyma un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd, cartref Llywelyn Fawr a Llywelyn ap Gruffudd, ac oddi yma yn Nhachwedd 1282 rhoddodd y tywysog a’i bobl eu hateb balch i Archesgob Caergaint.FfynonellauAbergwyngregyn ↗Wikipedia (Saesneg)Abergwyngregyn, Aber, pentref yng Ngwynedd bum milltir i’r dwyrain o Fangor; dan ei hen enw Aber Garth Celyn bu’n llys i Lywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf, y ganed ei ferch Gwenllian yma ym Mehefin 1282, ac y bu farw ei wraig Eleanor de Montfort yma wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282; rheolai’r hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwyddo; cyfyd bryngaer Maes y Gaer uwchben y dyffryn; ymddengys fod adeilad carreg mawr ger twmpath y Mŵd, a gloddiwyd yn 1993 a 2010, yn neuadd o statws uchel, 11.2 m wrth 8.0 m y tu mewn gydag adenydd mawr, efallai wedi’i chodi cyn 1283 dan y tywysogion olaf neu’n fuan wedyn; yn y cloddio yn 1993 cafwyd tlws efydd, crochenwaith canoloesol a cheiniog o’r blynyddoedd cyn y goncwest; saif Pen y Bryn, plasty i’r dwyrain, o fewn clawdd dwbl a ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, a hawlir hefyd fel safle’r llys brenhinol; mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr; mae drama Saunders Lewis Siwan a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i Aber; yn 2011 gallai 48.5% o’r bobl siarad Cymraeg.Abergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed.Garth Celyn ↗Wikipedia (Saesneg)Pen y Bryn o fewn clawdd dwbl a ffos Garth Celyn, lloc 90–100 m ar draws; barn Ymddiriedolaeth Garth Celyn mai yma y safai’r llys brenhinol; llythyrau Llywelyn ap Gruffudd at Archesgob Caergaint ym mis Tachwedd 1282, wedi’u dyddio yn “Garth Kelyn”; plas Leland ger “the Moode”.
| Cantref | ArllechweddFfynhonnellAbergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed. |
|---|---|
| Llysoedd brenhinol | Gydag Aberffraw a Llys RhosyrFfynhonnellAbergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed. |
| Siaradwyr Cymraeg | 48.5% yn 2011FfynhonnellAbergwyngregyn ↗Wikipedia (Saesneg)Abergwyngregyn, Aber, pentref yng Ngwynedd bum milltir i’r dwyrain o Fangor; dan ei hen enw Aber Garth Celyn bu’n llys i Lywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf, y ganed ei ferch Gwenllian yma ym Mehefin 1282, ac y bu farw ei wraig Eleanor de Montfort yma wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282; rheolai’r hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwyddo; cyfyd bryngaer Maes y Gaer uwchben y dyffryn; ymddengys fod adeilad carreg mawr ger twmpath y Mŵd, a gloddiwyd yn 1993 a 2010, yn neuadd o statws uchel, 11.2 m wrth 8.0 m y tu mewn gydag adenydd mawr, efallai wedi’i chodi cyn 1283 dan y tywysogion olaf neu’n fuan wedyn; yn y cloddio yn 1993 cafwyd tlws efydd, crochenwaith canoloesol a cheiniog o’r blynyddoedd cyn y goncwest; saif Pen y Bryn, plasty i’r dwyrain, o fewn clawdd dwbl a ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, a hawlir hefyd fel safle’r llys brenhinol; mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr; mae drama Saunders Lewis Siwan a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i Aber; yn 2011 gallai 48.5% o’r bobl siarad Cymraeg. |
Y groesfan i Fôn
Gwarchodai Aber yr hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a cherddai teithwyr dros y traeth i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth. Rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwy’r pentref, ac mae bryngaer Maes y Gaer yn edrych i lawr ar y dyffryn.FfynonellauAbergwyngregyn ↗Wikipedia (Saesneg)Abergwyngregyn, Aber, pentref yng Ngwynedd bum milltir i’r dwyrain o Fangor; dan ei hen enw Aber Garth Celyn bu’n llys i Lywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf, y ganed ei ferch Gwenllian yma ym Mehefin 1282, ac y bu farw ei wraig Eleanor de Montfort yma wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282; rheolai’r hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwyddo; cyfyd bryngaer Maes y Gaer uwchben y dyffryn; ymddengys fod adeilad carreg mawr ger twmpath y Mŵd, a gloddiwyd yn 1993 a 2010, yn neuadd o statws uchel, 11.2 m wrth 8.0 m y tu mewn gydag adenydd mawr, efallai wedi’i chodi cyn 1283 dan y tywysogion olaf neu’n fuan wedyn; yn y cloddio yn 1993 cafwyd tlws efydd, crochenwaith canoloesol a cheiniog o’r blynyddoedd cyn y goncwest; saif Pen y Bryn, plasty i’r dwyrain, o fewn clawdd dwbl a ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, a hawlir hefyd fel safle’r llys brenhinol; mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr; mae drama Saunders Lewis Siwan a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i Aber; yn 2011 gallai 48.5% o’r bobl siarad Cymraeg.Abergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed.
Llys Llywelyn Fawr
Garth Celyn oedd prif lys cantref Arllechwedd, ac yn y 13eg ganrif tyfodd yn un o lysoedd mawr Gwynedd. Yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser. Bu farw ei wraig Siwan yn Aber yn 1237 a chludwyd hi dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes, a bu farw ei fab, y Tywysog Dafydd ap Llywelyn, yn y llys yn 1246. Mae drama Saunders Lewis, Siwan, a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i’r lle hwn.FfynonellauAbergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed.Abergwyngregyn ↗Wikipedia (Saesneg)Abergwyngregyn, Aber, pentref yng Ngwynedd bum milltir i’r dwyrain o Fangor; dan ei hen enw Aber Garth Celyn bu’n llys i Lywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf, y ganed ei ferch Gwenllian yma ym Mehefin 1282, ac y bu farw ei wraig Eleanor de Montfort yma wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282; rheolai’r hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwyddo; cyfyd bryngaer Maes y Gaer uwchben y dyffryn; ymddengys fod adeilad carreg mawr ger twmpath y Mŵd, a gloddiwyd yn 1993 a 2010, yn neuadd o statws uchel, 11.2 m wrth 8.0 m y tu mewn gydag adenydd mawr, efallai wedi’i chodi cyn 1283 dan y tywysogion olaf neu’n fuan wedyn; yn y cloddio yn 1993 cafwyd tlws efydd, crochenwaith canoloesol a cheiniog o’r blynyddoedd cyn y goncwest; saif Pen y Bryn, plasty i’r dwyrain, o fewn clawdd dwbl a ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, a hawlir hefyd fel safle’r llys brenhinol; mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr; mae drama Saunders Lewis Siwan a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i Aber; yn 2011 gallai 48.5% o’r bobl siarad Cymraeg.
Gwenllian
Ym Mehefin 1282 ganed y Dywysoges Gwenllian, merch Llywelyn ap Gruffudd, yma. Bu farw ei mam, Eleanor de Montfort, Arglwyddes Cymru, wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282.FfynonellauAbergwyngregyn ↗Wikipedia (Saesneg)Abergwyngregyn, Aber, pentref yng Ngwynedd bum milltir i’r dwyrain o Fangor; dan ei hen enw Aber Garth Celyn bu’n llys i Lywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf, y ganed ei ferch Gwenllian yma ym Mehefin 1282, ac y bu farw ei wraig Eleanor de Montfort yma wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282; rheolai’r hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwyddo; cyfyd bryngaer Maes y Gaer uwchben y dyffryn; ymddengys fod adeilad carreg mawr ger twmpath y Mŵd, a gloddiwyd yn 1993 a 2010, yn neuadd o statws uchel, 11.2 m wrth 8.0 m y tu mewn gydag adenydd mawr, efallai wedi’i chodi cyn 1283 dan y tywysogion olaf neu’n fuan wedyn; yn y cloddio yn 1993 cafwyd tlws efydd, crochenwaith canoloesol a cheiniog o’r blynyddoedd cyn y goncwest; saif Pen y Bryn, plasty i’r dwyrain, o fewn clawdd dwbl a ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, a hawlir hefyd fel safle’r llys brenhinol; mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr; mae drama Saunders Lewis Siwan a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i Aber; yn 2011 gallai 48.5% o’r bobl siarad Cymraeg.Abergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed.
Ateb 1282
Yn Nhachwedd 1282 daeth yr Archesgob John Pecham ag amodau Edward I, a fyddai wedi troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig. Gwrthododd y tywysog, gan ysgrifennu o ‘Garth Kelyn’, ac anfonodd pobl Eryri eu hateb eu hunain. Mae eu hateb balch a herfeiddiol ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed.FfynonellauAbergwyngregyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: arferai teithwyr i Fôn groesi Traeth Lafan i ddal y cwch fferi i Lan-faes nes codi Pont y Borth; hen enw’r pentref oedd Aber Garth Celyn, cartref prif lys cantref Arllechwedd, a dyfodd yn un o brif lysoedd tywysogion Gwynedd yn y 13eg ganrif, gydag Aberffraw a Llys Rhosyr; yma y treuliai Llywelyn Fawr lawer o’i amser; bu farw Siwan yn Aber yn 1237, a chludwyd ei chorff dros y Fenai i’w chladdu yn Llan-faes; bu farw’r Tywysog Dafydd ap Llywelyn yn y llys yn 1246; yn Nhachwedd 1282 gwrthododd Llywelyn Ein Llyw Olaf yma neges John Pecham, Archesgob Caergaint, ar ran Edward I, a fyddai’n troi Llywelyn yn arglwydd dan y brenin Seisnig, ac mae ateb balch a herfeiddiol Llywelyn a’i lys ymhlith y datganiadau pwysicaf o genedlgarwch Cymreig a gafwyd erioed.Garth Celyn ↗Wikipedia (Saesneg)Pen y Bryn o fewn clawdd dwbl a ffos Garth Celyn, lloc 90–100 m ar draws; barn Ymddiriedolaeth Garth Celyn mai yma y safai’r llys brenhinol; llythyrau Llywelyn ap Gruffudd at Archesgob Caergaint ym mis Tachwedd 1282, wedi’u dyddio yn “Garth Kelyn”; plas Leland ger “the Moode”.The Welsh replies to Archbishop Pecham, November 1282 ↗o’r Registrum Epistolarum Johannis Peckham, a ddyfynnir mewn gohebiaeth at Bwyllgor Deisebau’r Senedd, 16 Chwefror 2015 (Saesneg)Cyngor y tywysog: roedd y cantrefi yn ei feddiant “er amser Camber fab Brutus”. Pobl Eryri: hyd yn oed pe mynnai’r tywysog roi eu meddiant i’r brenin, ni wnaent hwy wrogaeth i unrhyw ddieithryn nad oeddent yn gwybod dim am ei iaith, ei arferion na’i gyfreithiau.
Ni wnaent hwy wrogaeth i unrhyw ddieithryn, nad oeddent yn gwybod dim am ei iaith, ei arferion na’i gyfreithiau.
Pobl Eryri at yr Archesgob Pecham, 1282FfynhonnellThe Welsh replies to Archbishop Pecham, November 1282 ↗o’r Registrum Epistolarum Johannis Peckham, a ddyfynnir mewn gohebiaeth at Bwyllgor Deisebau’r Senedd, 16 Chwefror 2015 (Saesneg)Cyngor y tywysog: roedd y cantrefi yn ei feddiant “er amser Camber fab Brutus”. Pobl Eryri: hyd yn oed pe mynnai’r tywysog roi eu meddiant i’r brenin, ni wnaent hwy wrogaeth i unrhyw ddieithryn nad oeddent yn gwybod dim am ei iaith, ei arferion na’i gyfreithiau.
Lle safai’r llys
Ger twmpath y Mŵd, cafwyd neuadd o statws uchel wrth gloddio yn 1993 a 2010, 11.2 wrth 8 metr y tu mewn gydag adenydd mawr, a allai ddyddio o gyfnod y tywysogion olaf, gyda thlws efydd a cheiniog o’r cyfnod cyn y goncwest. Hawlir Pen y Bryn hefyd, o fewn y clawdd dwbl a’r ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, fel safle’r llys brenhinol. Uwchben y pentref mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr.FfynonellauAbergwyngregyn ↗Wikipedia (Saesneg)Abergwyngregyn, Aber, pentref yng Ngwynedd bum milltir i’r dwyrain o Fangor; dan ei hen enw Aber Garth Celyn bu’n llys i Lywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru brodorol olaf, y ganed ei ferch Gwenllian yma ym Mehefin 1282, ac y bu farw ei wraig Eleanor de Montfort yma wedi’r enedigaeth ar 19 Mehefin 1282; rheolai’r hen groesfan dros Draeth Lafan i Fôn, a rhedai’r ffordd Rufeinig o Gaer i Segontium drwyddo; cyfyd bryngaer Maes y Gaer uwchben y dyffryn; ymddengys fod adeilad carreg mawr ger twmpath y Mŵd, a gloddiwyd yn 1993 a 2010, yn neuadd o statws uchel, 11.2 m wrth 8.0 m y tu mewn gydag adenydd mawr, efallai wedi’i chodi cyn 1283 dan y tywysogion olaf neu’n fuan wedyn; yn y cloddio yn 1993 cafwyd tlws efydd, crochenwaith canoloesol a cheiniog o’r blynyddoedd cyn y goncwest; saif Pen y Bryn, plasty i’r dwyrain, o fewn clawdd dwbl a ffos a elwir bellach yn Garth Celyn, a hawlir hefyd fel safle’r llys brenhinol; mae Afon Goch yn syrthio tua 120 troedfedd yn Rhaeadr Fawr; mae drama Saunders Lewis Siwan a Llywelyn Fawr Thomas Parry yn perthyn i Aber; yn 2011 gallai 48.5% o’r bobl siarad Cymraeg.Garth Celyn ↗Wikipedia (Saesneg)Pen y Bryn o fewn clawdd dwbl a ffos Garth Celyn, lloc 90–100 m ar draws; barn Ymddiriedolaeth Garth Celyn mai yma y safai’r llys brenhinol; llythyrau Llywelyn ap Gruffudd at Archesgob Caergaint ym mis Tachwedd 1282, wedi’u dyddio yn “Garth Kelyn”; plas Leland ger “the Moode”.
Pobl y lle hwn
Llywelyn FawrSiwanLlywelyn ap GruffuddGwenllian ferch LlywelynDafydd ap Gruffudd
Mwy ar y wefan hon
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


