Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy

Sir Fynwy

Y Fenni · Abergavenny

Gobannium Rufeinig. Gwelodd Gerallt Gymro saethau Cymreig yn treiddio drwy ddrws derw’r castell bedwar bys o drwch.

Llun: Tŵr cloc neuadd y farchnad, y Fenni · Nigel Davies, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir FynwyYn Gymraeg: Y Fenni51.821° N, 3.017° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Y Fenni: o Gobannium, ‘afon y gofaint’

Abergavenny

  • Aber ceg afon, cymer
  • gavenny afon Gafenniffurf ar Gafenni

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd y Fenni, wrth aber afon Gafenni, o’r gaer Rufeinig Gobannium, a warchodai ffordd dyffryn Wysg o tua 50 hyd 150 OC. Saif Pen-y-fâl, y Blorens a’r Ysgyryd o amgylch y dref.

Caer Rufeinigtua 50 hyd 150 OC
Castell a phriordytua 1067 a diwedd y 1000au
Eisteddfod Genedlaethol1913 a 2016

Y Jesse

Yn Eglwys Priordy’r Santes Fair gorwedd y Jesse, ffigur pren mawr iawn o’r 1400au, rhan o Goeden Jesse unwaith, a alwyd gan Tate Britain yn un o gerfluniau canoloesol gorau’r byd. Cysegrwyd ffenestr Jesse newydd uwch ei ben yn 2016.

Beddau’r Herbertiaid

Mae yn yr eglwys ddelwau mewn pren, alabastr a marmor o’r 1200au hyd y 1600au, ac mae Capel Herbert yn cadw beddau teuluoedd ap Thomas a Herbert o Raglan.

Y Cymreigyddion

Ymunodd Arglwyddes Llanofer, Gwenynen Gwent, â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a helpu i gynnal deg eisteddfod rhwng 1834 a 1853, a roddodd fywyd newydd i ysgolheictod Cymraeg, i’r delyn deires ac i gerddoriaeth Cymru.

Marchnadoedd a bwyd

Mae’r Fenni wedi cynnal dwy farchnad wythnosol a thair ffair flynyddol ers y 1200au, ac mae ei Gŵyl Fwyd yn llenwi’r dref bob mis Medi.

Y bwa hir Cymreig

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf