

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Llanfihangel Crucornau · Llanfihangel Crucorney
Mae Tafarn y Skirrid yma’n hawlio mai hi yw tafarn hynaf Cymru. Mae priordy Llanddewi Nant Hodni i fyny’r cwm.
Llun: Eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel Crucornau · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanfihangel Crucornau: llan Fihangel yng Nghrucornau
Llanfihangel Crucornau
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- fihangel Mihangel Santo Mihangel (treiglad meddal: m → f)
- Crucornau y crug corniog (crug + cornau)
Saif Llanfihangel Crucornau wrth fynedfa Dyffryn Euas, islaw’r Ysgyryd, y mynydd sanctaidd, gyda bryngaer o Oes yr Haearn a chapel canoloesol Sant Mihangel ar ei gopa.FfynonellauLlanvihangel Crucorney ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfihangel Crucornau, wrth fynedfa Dyffryn Euas; Llys Llanfihangel, plasty Gradd I o’r 16g, a alwyd y tŷ mwyaf trawiadol a chyfoethocaf ei addurn o tua 1600 yn sir Fynwy; mae eglwys Sant Mihangel o darddiad Normanaidd gyda nodweddion canoloesol; mae tafarn yr Ysgyryd yn honni mai hi yw’r dafarn hynaf yng Nghymru; agorodd Rheilffordd Llanfihangel, tramffordd geffylau o Gofilon, yn 1814, a Rheilffordd y Grysmwnt yn 1819.Skirrid Fawr ↗Wicipedia (Saesneg)Y Mynydd Sanctaidd: bryngaer o Oes yr Haearn a chapel canoloesol Sant Mihangel ar y copa; pererindodau ar noswyl Gŵyl Fihangel; ei bridd yn cael ei gario i fendithio caeau, eirch a sylfeini eglwysi.
| Eglwys Priordy Llanddewi Nant Hodni | 1108FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I. |
|---|---|
| Llys Llanfihangel | tua 1600FfynhonnellLlanvihangel Crucorney ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfihangel Crucornau, wrth fynedfa Dyffryn Euas; Llys Llanfihangel, plasty Gradd I o’r 16g, a alwyd y tŷ mwyaf trawiadol a chyfoethocaf ei addurn o tua 1600 yn sir Fynwy; mae eglwys Sant Mihangel o darddiad Normanaidd gyda nodweddion canoloesol; mae tafarn yr Ysgyryd yn honni mai hi yw’r dafarn hynaf yng Nghymru; agorodd Rheilffordd Llanfihangel, tramffordd geffylau o Gofilon, yn 1814, a Rheilffordd y Grysmwnt yn 1819. |
| Tramffordd geffylau | 1814FfynhonnellLlanvihangel Crucorney ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfihangel Crucornau, wrth fynedfa Dyffryn Euas; Llys Llanfihangel, plasty Gradd I o’r 16g, a alwyd y tŷ mwyaf trawiadol a chyfoethocaf ei addurn o tua 1600 yn sir Fynwy; mae eglwys Sant Mihangel o darddiad Normanaidd gyda nodweddion canoloesol; mae tafarn yr Ysgyryd yn honni mai hi yw’r dafarn hynaf yng Nghymru; agorodd Rheilffordd Llanfihangel, tramffordd geffylau o Gofilon, yn 1814, a Rheilffordd y Grysmwnt yn 1819. |
Llys Llanfihangel
Galwyd Llys Llanfihangel, plasty o’r 1500au a restrwyd yn Radd I, y tŷ mwyaf trawiadol a chyfoethocaf ei addurn o tua 1600 yn sir Fynwy. Mae eglwys Sant Mihangel gerllaw o darddiad Normanaidd.FfynhonnellLlanvihangel Crucorney ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfihangel Crucornau, wrth fynedfa Dyffryn Euas; Llys Llanfihangel, plasty Gradd I o’r 16g, a alwyd y tŷ mwyaf trawiadol a chyfoethocaf ei addurn o tua 1600 yn sir Fynwy; mae eglwys Sant Mihangel o darddiad Normanaidd gyda nodweddion canoloesol; mae tafarn yr Ysgyryd yn honni mai hi yw’r dafarn hynaf yng Nghymru; agorodd Rheilffordd Llanfihangel, tramffordd geffylau o Gofilon, yn 1814, a Rheilffordd y Grysmwnt yn 1819.
Tafarn yr Ysgyryd
Mae tafarn yr Ysgyryd yn honni mai hi yw’r dafarn hynaf yng Nghymru.FfynhonnellLlanvihangel Crucorney ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfihangel Crucornau, wrth fynedfa Dyffryn Euas; Llys Llanfihangel, plasty Gradd I o’r 16g, a alwyd y tŷ mwyaf trawiadol a chyfoethocaf ei addurn o tua 1600 yn sir Fynwy; mae eglwys Sant Mihangel o darddiad Normanaidd gyda nodweddion canoloesol; mae tafarn yr Ysgyryd yn honni mai hi yw’r dafarn hynaf yng Nghymru; agorodd Rheilffordd Llanfihangel, tramffordd geffylau o Gofilon, yn 1814, a Rheilffordd y Grysmwnt yn 1819.
Llanddewi Nant Hodni
I fyny’r dyffryn, tua 1100 cafodd marchog o’r enw William gapel adfeiliedig Dewi Sant a rhoi ei hun i weddi, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf eu hurdd yng Nghymru. Daeth Gerallt Gymro yn 1188 ac ysgrifennu am y dyffryn wedi’i amgylchynu ag amffitheatr o fynyddoedd anferth.FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Capel-y-ffin
Yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yn uwch i fyny’r cwm yng Nghapel-y-ffin, cartref yr artist Eric Gill yn ddiweddarach.FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




