Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy

Sir Fynwy

Llanddewi Nant Hodni · Llanthony

Yn ôl traddodiad Cymreig cadwai Dewi gell yma. Codwyd priordy’r canoniaid Awstinaidd o 1118 ymlaen yn Nyffryn Ewias, ac mae ei fwâu’n dal i sefyll o dan y Mynydd Du.

Llun: Priordy Llanddewi Nant Hodni · Neil Booth, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir FynwyYn Gymraeg: Llanddewi Nant Hodni51.945° N, 3.036° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanddewi Nant Hodni: eglwys Dewi ar nant Hodni; daw’r enw Saesneg o’r Gymraeg

Llanddewi Nant Hodni

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • ddewi Dewi Santo Dewi (treiglad meddal: d → dd)
  • Nant nant
  • Hodni nant Hodni

Llanthony

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • thony nant Hodni, ar dafod Saesneg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Llanddewi Nant Hodni yn Nyffryn Ewias yn y Mynydd Du, lle safai clas Cymreig Dewi cyn codi’r priordy.

Cysegru’r eglwys1108
Sefydlu’r priordyerbyn 1118
Gorffen yr eglwys fawr1217

Capel Dewi

Dywed Gerallt Gymro mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas, a thua 1100 daeth marchog o’r enw William o hyd i gapel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio.

Priordy cyntaf Cymru

Erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu yma briordy cyntaf y canoniaid Awstinaidd yng Nghymru. Yn 1135 enillodd y Cymry’r tir yn ôl, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddent yn Gymry i sefydlu tŷ newydd ger Caerloyw.

Clod Gerallt

Ymwelodd Gerallt ym mis Mawrth 1188 ac ysgrifennu am y cwm nad oedd yn lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, ac am y lle fel y mwyaf addas i fywyd crefyddol o holl fynachlogydd Prydain.

Yr adfeilion heddiw

Gorffennwyd yr eglwys fawr, a ailgodwyd â rhoddion Hugh de Lacy, erbyn 1217 mewn cymysgedd o’r Normanaidd a’r Gothig. Paentiodd J. M. W. Turner yr adfeilion, sydd yng ngofal Cadw, am ddim i ymweld â nhw, ac yn rhestredig Gradd I.

Priordy Llanddewi Nant HodniDewi Sant

Ar fap y trefi →

Pobl Llanddewi Nant Hodni

d. c. 589

Dewi Sant

Nawddsant Cymru (cronicl cynnar:Rhygyfarch, Buchedd Dewi, tua 1090)

Sefydlydd y fynachlog yn Nhyddewi. Cofir ei eiriau olaf: ‘Gwnewch y pethau bychain’.

Dewi Sant

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf