Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych

Sir Ddinbych

Rhuthun · Ruthin

Dechreuodd Owain Glyndŵr ei wrthryfel drwy losgi tref ei elyn Reginald Grey ar 18 Medi 1400.

Llun: Sgwâr Sant Pedr, Rhuthun · Jim Linwood, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir DdinbychYn Gymraeg: Rhuthun53.114° N, 3.318° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Rhuthun: din rhudd

Rhuthun

  • Rhuthun ‘din rhudd’ yn ôl pob tebyg

Ruthin

  • Ruthin ffurf Saesneg ar Rhuthun, ‘din rhudd’ yn ôl pob tebyg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Rhuthun yn cymryd ei henw o dywodfaen coch ei chastell, a ddechreuwyd gan Ddafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ein Llyw Olaf. Mae wedi cadw ei sgwâr canoloesol a’i thai ffrâm bren du a gwyn.

EnwRhudd a din, ‘caer goch’
Dechrau’r castell1277, gan Ddafydd ap Gruffudd
Nantclwyd y DreTua 1435

Castell Dafydd

Dechreuodd Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, y castell yn 1277, a’i godi o’r tywodfaen coch sy’n rhoi ei henw i’r dref.

Gwrthryfel Owain

Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru gan ei ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf a Deon Llanelwy, a’r un mis Medi daeth ei wŷr i Ruthun ac at gastell yr Arglwydd Grey.

Y dref ffrâm bren

Codwyd yr Hen Lys ar y sgwâr yn 1401. Codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai Rhuthun yw’r unig dref sydd ar ôl â’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt.

Ymweld

Ar Sgwâr San Pedr saif Maen Huail, carreg y mae traddodiad Cymru yn ei chysylltu â’r Brenin Arthur. Mae’r hen garchar bellach yn amgueddfa, a daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref yn 1868 ac 1973.

Owain GlyndŵrLlythyrau Owain Glyndŵr

Ar fap y trefi →

Pobl Rhuthun

c. 1359–c. 1415

Owain Glyndŵr

Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)

Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.

Owain Glyndŵr

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf