Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam

Wrecsam

Brymbo

Rhedodd John Wilkinson, y meistr haearn mawr, waith haearn Brymbo o 1792 ymlaen, a bu ei waith dur yn gweithio tan 1990. Darganfuwyd coedwig o goed ffosil 300 miliwn oed yma yn 2003.

Llun: Tabernacl, capel y Bedyddwyr, Brymbo · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Wrecsam53.070° N, 3.060° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Brymbo: bryn baw yn ôl pob tebyg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Ym Mrymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339, y cododd John Wilkinson, y meistr haearn, y gwaith haearn a ddaeth wedyn yn Waith Dur Brymbo.

Cofnod cyntaf1339
Gwaith haearn a dur1794 hyd 1990
Darganfod y goedwig ffosil2003

Wilkinson yr haearn

Daeth tad John Wilkinson i ffwrnais y Bers ger Wrecsam yn 1753, a chymerodd John y gwaith drosodd yn 1761. Yn 1774 cododd beiriant a allai durio silindr yn gywir, a thuriodd y silindr ar gyfer yr injan gyntaf a werthodd Boulton a Watt.

Neuadd Brymbo

Yn 1792 prynodd Wilkinson ystad Neuadd Brymbo, cloddio ei glo a’i mwyn haearn, a chodi ffwrnais chwyth Rhif 1. Roedd mor hoff o haearn nes iddo gael ei gladdu mewn arch haearn.

Y gwaith dur

O ffwrnais Wilkinson y tyfodd Gwaith Dur Brymbo, a wnaeth haearn a dur yma o 1794 hyd 1990.

Y goedwig ffosil

Yn 2003 daeth dynion a oedd yn clirio hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig wedi troi’n garreg, mwy nag ugain o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed.

Diwydiant a gwaith

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf