Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam

Wrecsam

Gresffordd · Gresford

Mae clychau ei heglwys yn un o Saith Rhyfeddod Cymru. Cofir y lofa yma am y 266 o ddynion a gollwyd yn nhrychineb Gresffordd yn 1934.

Llun: Tŵr Eglwys yr Holl Saint, Gresffordd · John S Turner, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
WrecsamYn Gymraeg: Gresffordd53.087° N, 2.969° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Gresffordd: y rhyd laswelltog, o’r Hen Saesneg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Pentref ym maes glo Wrecsam yw Gresffordd, y galwyd ei heglwys yn ‘eglwys blwyf orau Cymru’, ac y mae ei chlychau yn un o Saith Rhyfeddod Cymru.

Eglwys yr Holl Saint1492
Ywennod y fynwent500 OC
Y clychauun o Saith Rhyfeddod Cymru

Yr enw

Tybir fel arfer fod yr enw Saesneg yn golygu ‘rhyd laswelltog’. Erbyn yr 16eg ganrif roedd y Cymry yn ei alw’n Groesffordd, a chysylltodd dogfen o 1591 ef ag y groes ffordd.

Yr Holl Saint

Mae eglwys yr Holl Saint yn dyddio o 1492 ac yn cadw mwy o wydr lliw canoloesol nag unrhyw eglwys arall yng Nghymru. Dyddiwyd clwstwr o ywennod yn y fynwent i 500 OC, ac roedd Morud ap Gwarius yn ficer yma yn 1284.

Richard Gwyn

Bu Richard Gwyn, y bardd Cymraeg a wnaed yn sant yn 1970, yn cadw ysgol yng Ngresffordd, fel y gwnaeth yn Owrtyn.

Cofio Gresffordd

Ar 22 Medi 1934 collodd 266 o ddynion eu bywydau mewn ffrwydrad yng Nglofa Gresffordd. Saif olwyn weindio’r pwll yn y pentref bellach yn gofeb iddynt, ac mae emyn y glowyr, Gresford, a ysgrifennwyd gan y glöwr Robert Saint, yn cael ei chwarae gan fandiau’r glofeydd er cof amdanynt.

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Trychineb Gresffordd

    Mae ffrwydrad ger Wrecsam yn lladd 266 o lowyr.

    Trychineb Gresffordd

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf