Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir y Fflint

Sir y Fflint

Caergwrle

Cododd Dafydd ap Gruffudd y castell ar y bryn uwchben y pentref wedi 1277. Darganfuwyd powlen Caergwrle, cwch o Oes yr Efydd o siâl, tun ac aur, yma yn 1823.

Llun: Castell Caergwrle, y castell olaf a godwyd gan dywysog o Gymro · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir y Fflint53.110° N, 3.038° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Caergwrle: caer Gwrle, hen enw nas eglurwyd eto

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Caergwrle islaw bryn serth ger y ffin, â chastell Dafydd ap Gruffudd ar ei gopa. Mewn cae oddi tano y cafodd gweithiwr un o ryfeddodau Oes yr Efydd, cwch bach euraid.

Bowlen Caergwrletua 1300 CC
Darganfod y fowlen1823
Dechrau’r castell1277

Y cwch aur

Mae’r fowlen o Ganol Oes yr Efydd, tua 1300 CC, wedi’i gwneud o siâl, alcam ac aur. Mae’r aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen, a chredir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai.

Ei chael islaw’r castell

Yn 1823 daeth gweithiwr a oedd yn cloddio draen mewn cae islaw’r castell o hyd iddi. Fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912, a’i hailadeiladu yno wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu.

Castell Dafydd

Dechreuodd Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb, y castell yn 1277 ar gornel dde-orllewinol y bryn, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer. Pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl.

Queen’s Hope

Ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I y castell i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynllunio tref farchnad islaw iddo. Ar 27 Awst 1283 torrodd tân damweiniol allan, ac ni chafodd y castell ei ailgodi.

Ymweld

Mae’r adfeilion yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, ac er 2024 mae Cadw wedi defnyddio’r enw Cymraeg, Castell Caergwrle, yn Saesneg hefyd. Mae’r fowlen ei hun yn yr Amgueddfa Genedlaethol.

Dafydd ap Gruffudd

Ar fap y trefi →

Pobl Caergwrle

c. 1238–1283

Dafydd ap Gruffudd

Y tywysog olaf (wedi’i gofnodi)

Brawd Llywelyn ein Llyw Olaf, a ddechreuodd y rhyfel olaf yn 1282 ac a arweiniodd y Cymry wedi i Lywelyn syrthio, tywysog annibynnol olaf Cymru.

Dafydd ap Gruffudd

Ar y llinell amser

  1. Powlen Caergwrle (archaeoleg)

    Gwneir powlen o sial, tun ac aur, ar ffurf cwch â rhwyfau a tharianau, yn yr Oes Efydd, a chafwyd hyd iddi’n ddiweddarach ger Caergwrle yn Sir y Fflint.

    Powlen Caergwrle

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf