
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam
Wrecsam
Coedpoeth
Pentref glowyr a mwynwyr plwm o dan fynydd y Mwynglawdd, y cloddiwyd ei blwm o’r Oesoedd Canol.
Llun: Coedpoeth, ac ar draws Wrecsam at wastadedd Swydd Gaer · Born Acorn, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Coedpoeth: coed poeth, coed wedi’i losgi
Coedpoeth
- Coed coed
- poeth poeth, llosg
Saif Coedpoeth, ‘coed wedi’u llosgi’, efallai ar ôl y llosgwyr golosg a weithiai yma gynt, ar y bryniau i’r gorllewin o Wrecsam ger mwynfeydd plwm y Mwynglawdd a bwlch yng Nghlawdd Offa.FfynhonnellCoedpoeth ↗Wikipedia (Saesneg)Coedpoeth, coed a poeth, sef ‘coed wedi’u llosgi’, efallai o losgi golosg; enwyd pentrefan Adwy’r Clawdd o fwlch yng Nghlawdd Offa; galwyd yr ardal yn dir diffaith yn 1411; yn 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach; yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron a goroesodd John Evans 12 diwrnod yn gaeth dan ddaear; gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938; codwyd y llyfrgell rydd, llyfrgell Carnegie, yn 1904; agorodd eglwys Sant Tudful yn 1895; Cymraeg ei hiaith yn draddodiadol, ag Ysgol Bryn Tabor, ysgol Gymraeg; ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma.
| Enw | ‘coed wedi’u llosgi’FfynhonnellCoedpoeth ↗Wikipedia (Saesneg)Coedpoeth, coed a poeth, sef ‘coed wedi’u llosgi’, efallai o losgi golosg; enwyd pentrefan Adwy’r Clawdd o fwlch yng Nghlawdd Offa; galwyd yr ardal yn dir diffaith yn 1411; yn 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach; yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron a goroesodd John Evans 12 diwrnod yn gaeth dan ddaear; gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938; codwyd y llyfrgell rydd, llyfrgell Carnegie, yn 1904; agorodd eglwys Sant Tudful yn 1895; Cymraeg ei hiaith yn draddodiadol, ag Ysgol Bryn Tabor, ysgol Gymraeg; ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma. |
|---|---|
| Cofnod cyntaf o blwm yn y Mwynglawdd | 1296FfynhonnellMinera Lead Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Plwm Mwynglawdd ger Wrecsam; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio plwm yn y Mwynglawdd o 1296, pan gyflogodd Edward I fwynwyr oddi yma i’w fwynfeydd yn Nyfnaint; ffurfiodd John Taylor & Sons Gwmni Mwyngloddio Minera yn 1848; cyrhaeddodd y cynnyrch ei anterth yn y 1860au a daeth y cloddio i ben yn 1914; ailgodwyd tŷ injan y Meadows gyda pheiriannau newydd ar batrwm yr hen ac mae’n rhan o daith i ymwelwyr; bellach yn Fwynfeydd Plwm a Pharc Gwledig Mwynglawdd. |
| Llyfrgell rydd | 1904FfynhonnellCoedpoeth ↗Wikipedia (Saesneg)Coedpoeth, coed a poeth, sef ‘coed wedi’u llosgi’, efallai o losgi golosg; enwyd pentrefan Adwy’r Clawdd o fwlch yng Nghlawdd Offa; galwyd yr ardal yn dir diffaith yn 1411; yn 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach; yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron a goroesodd John Evans 12 diwrnod yn gaeth dan ddaear; gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938; codwyd y llyfrgell rydd, llyfrgell Carnegie, yn 1904; agorodd eglwys Sant Tudful yn 1895; Cymraeg ei hiaith yn draddodiadol, ag Ysgol Bryn Tabor, ysgol Gymraeg; ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma. |
Adwy’r Clawdd
Mae un o’r pentrefannau a dyfodd yn Goedpoeth, Adwy’r Clawdd, wedi’i enwi o fwlch yng Nghlawdd Offa. Mor ddiweddar ag 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach.FfynhonnellCoedpoeth ↗Wikipedia (Saesneg)Coedpoeth, coed a poeth, sef ‘coed wedi’u llosgi’, efallai o losgi golosg; enwyd pentrefan Adwy’r Clawdd o fwlch yng Nghlawdd Offa; galwyd yr ardal yn dir diffaith yn 1411; yn 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach; yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron a goroesodd John Evans 12 diwrnod yn gaeth dan ddaear; gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938; codwyd y llyfrgell rydd, llyfrgell Carnegie, yn 1904; agorodd eglwys Sant Tudful yn 1895; Cymraeg ei hiaith yn draddodiadol, ag Ysgol Bryn Tabor, ysgol Gymraeg; ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma.
Plwm y Mwynglawdd
Daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio plwm yn y Mwynglawdd o 1296, pan gyflogodd Edward I ei fwynwyr i’w fwynfeydd yn Nyfnaint. Roedd y cynnyrch ar ei anterth yn y 1860au a chodwyd y plwm olaf yn 1914. Ailgodwyd tŷ injan y Meadows gyda pheiriannau tebyg i’r hen, ac mae’r mwynfeydd bellach yn barc gwledig.FfynhonnellMinera Lead Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Plwm Mwynglawdd ger Wrecsam; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio plwm yn y Mwynglawdd o 1296, pan gyflogodd Edward I fwynwyr oddi yma i’w fwynfeydd yn Nyfnaint; ffurfiodd John Taylor & Sons Gwmni Mwyngloddio Minera yn 1848; cyrhaeddodd y cynnyrch ei anterth yn y 1860au a daeth y cloddio i ben yn 1914; ailgodwyd tŷ injan y Meadows gyda pheiriannau newydd ar batrwm yr hen ac mae’n rhan o daith i ymwelwyr; bellach yn Fwynfeydd Plwm a Pharc Gwledig Mwynglawdd.
Deuddeng niwrnod dan ddaear
Yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron, a goroesodd John Evans ddeuddeng niwrnod yn gaeth dan ddaear. Gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938.FfynhonnellCoedpoeth ↗Wikipedia (Saesneg)Coedpoeth, coed a poeth, sef ‘coed wedi’u llosgi’, efallai o losgi golosg; enwyd pentrefan Adwy’r Clawdd o fwlch yng Nghlawdd Offa; galwyd yr ardal yn dir diffaith yn 1411; yn 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach; yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron a goroesodd John Evans 12 diwrnod yn gaeth dan ddaear; gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938; codwyd y llyfrgell rydd, llyfrgell Carnegie, yn 1904; agorodd eglwys Sant Tudful yn 1895; Cymraeg ei hiaith yn draddodiadol, ag Ysgol Bryn Tabor, ysgol Gymraeg; ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma.
Pentref Cymraeg
Mae Coedpoeth wedi bod yn bentref Cymraeg ers tro, â’i ysgol Gymraeg, Ysgol Bryn Tabor. Ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma.FfynhonnellCoedpoeth ↗Wikipedia (Saesneg)Coedpoeth, coed a poeth, sef ‘coed wedi’u llosgi’, efallai o losgi golosg; enwyd pentrefan Adwy’r Clawdd o fwlch yng Nghlawdd Offa; galwyd yr ardal yn dir diffaith yn 1411; yn 1832 roedd Coedpoeth yn dal yn bedwar pentrefan bach; yn 1819 gorlifodd glofa Pentre’r-fron a goroesodd John Evans 12 diwrnod yn gaeth dan ddaear; gweithiodd glofa Plas Power o 1880 hyd 1938; codwyd y llyfrgell rydd, llyfrgell Carnegie, yn 1904; agorodd eglwys Sant Tudful yn 1895; Cymraeg ei hiaith yn draddodiadol, ag Ysgol Bryn Tabor, ysgol Gymraeg; ganed a magwyd yr awdur Grahame Davies yma.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf







