John ap John
Y Crynwr Cymreig cyntaf (wedi’i gofnodi)Y gŵr o Rosllannerchrugog a gerddodd i’r gogledd i gyfarfod â George Fox yn 1653, a ddaeth yn Grynwr cyntaf Cymru, ac a dreuliodd ei oes yn pregethu’r Goleuni Mewnol yn Gymraeg.
John ap John
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam
Wrecsam
Pentref glofaol enwog am ei gorau a’i Gymraeg cryf, a elwir yn ‘y Rhos’.
Llun: Y Stiwt, Rhosllannerchrugog · Jaseman125 at English Wikipedia, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Rhosllannerchrugog: rhos y llannerch rugog
Rhosllannerchrugog
Pentref glowyr, capeli a chorau uwchben Wrecsam yw Rhosllannerchrugog, y Rhos i bawb, â Chymraeg ‘yn wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’.FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos.
| Y Stiwt | codwyd gan y glowyr, 1926FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos. |
|---|---|
| Eisteddfod Genedlaethol | 1945 a 1961FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos. |
| Band Arian Gwobr Rhos | 1884FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos. |
Daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog. Mae Cymraeg y Rhos yn troi ei e a’i o yn ddeuseiniaid, a’i gair nene, ‘hwnna draw’, na chlywir mohono yn unman arall, sy’n rhoi ei enw i’r papur misol Nene.FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos.
Yn eu siarter yn 1563 cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos. Tyfodd pentref glofaol yma o’r 18fed ganrif ac yn gyflym o’r 1840au, a gweithiodd Glofa’r Hafod hyd 1968.FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos.
Codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812 a Phenuel, capel y Bedyddwyr, yn 1856–59. Roedd Rhos yn un o ganolfannau Diwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn pregethu ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, ac yn ddiweddarach bu Lewis Valentine, arweinydd cyntaf Plaid Cymru, yn weinidog yno.FfynonellauRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos.Lewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).
Cododd y glowyr eu Sefydliad, y Stiwt, yn 1926. Pan fygythiwyd ef yn 1985 ymgyrchodd y pentref a’i achub, a heddiw mae’n theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*.FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos.
Pentref corau meibion yw’r Rhos, a ffurfiwyd ei band arian yn 1884. Roedd y cyfansoddwr Caradog Roberts a’r arweinydd Arwel Hughes yn feibion i’r Rhos, a daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 1945 ac eto yn 1961.FfynhonnellRhosllanerchrugog ↗Wikipedia (Saesneg)Rhosllannerchrugog, Rhos; daw’r enw o hen ystad Llannerchrugog, o llannerch a grugog, a’r pentref glofaol gynt yn Rhos Llannerchrugog; mae ei Chymraeg yn troi e ac o yn ddeuseiniaid ac yn ‘wahanol i ddim arall a glywir yng Nghymru’, a’r gair nene, ‘hwnna draw’, a geir yn Rhos yn unig, sy’n enwi’r papur misol Nene, a sefydlwyd gan Ieuan Roberts; cafodd bwrdeisiaid Holt yr hawl i gloddio glo yn Rhos yn eu siarter yn 1563; cymuned lofaol o’r 18fed ganrif, yn tyfu o’r 1840au; caeodd Glofa’r Hafod yn 1968; codwyd y Stiwt, Sefydliad y Glowyr, gan y glowyr yn 1926, wedi’i gynllunio gan John Owen o Wrecsam ac F. A. Roberts o’r Wyddgrug, ei achub gan ymgyrch leol yn 1985 ac mae bellach yn theatr 490 sedd, rhestredig Gradd II*; codwyd Capel Mawr gyntaf yn 1770, Capel Bach yn 1812, capel y Bedyddwyr Penuel yn 1856–59; canolfan i ddiwygiad 1904–05, gydag R. B. Jones yn cynnal ymgyrch ym Mhenuel ym mis Tachwedd 1904, lle bu Lewis Valentine yn weinidog yn ddiweddarach; ffurfiwyd Band Arian Gwobr Rhos yn 1884; corau meibion; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1945 a 1961; roedd Caradog Roberts (1878–1935), cyfansoddwr ac arweinydd côr, ac Arwel Hughes (1909–1988), arweinydd a chyfansoddwr, o’r Rhos.
Y gŵr o Rosllannerchrugog a gerddodd i’r gogledd i gyfarfod â George Fox yn 1653, a ddaeth yn Grynwr cyntaf Cymru, ac a dreuliodd ei oes yn pregethu’r Goleuni Mewnol yn Gymraeg.
John ap JohnFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf