Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam

Wrecsam

Wrecsam · Wrexham

Tref fwyaf y gogledd, yn ddinas ers 2022. Sefydlwyd Cymdeithas Bêl-droed Cymru yma yn 1876, a chwaraeodd Cymru ei gêm gartref gyntaf yma yn 1877.

Llun: Canol Wrecsam · Populimedia, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
WrecsamYn Gymraeg: Wrecsam53.047° N, 2.991° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Wrecsam: o’r Hen Saesneg, ‘dôl ddŵr Wryhtel’

Wrecsam

  • Wrecsam sillafiad Cymraeg ar Wrexham, ‘dôl Wryhtel’

Wrexham

  • Wrexham Hen Saesneg, ‘dôl Wryhtel’; Wrecsam yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Wrecsam, tref fwyaf y gogledd a dinas ers 2022, yn farchnad ac yn ganolfan llywodraeth dan dywysogion Powys Fadog. Mae tŵr ei heglwys yn un o Saith Rhyfeddod Cymru, ac yma y ganed pêl-droed Cymru.

Enw‘Dôl afon Wryhtel’ yn ôl pob tebyg
Cymdeithas Bêl-droed CymruEi sefydlu yma, 2 Chwefror 1876
Dinas2022

Rhwng y cloddiau

Mae Clawdd Offa a Chlawdd Wat yn rhedeg i’r gorllewin o’r ddinas. Dan dywysogion Powys Fadog tyfodd Wrecsam yn dref fasnach ac yn ganolfan llywodraeth.

San Silyn

Ailgodwyd corff Eglwys San Silyn ddiwedd y 1400au a dechrau’r 1500au, a chyfrifir ei thŵr ymhlith Saith Rhyfeddod Cymru. Galwodd Simon Jenkins yr eglwys yn ‘ogoniant y Mers’.

Elihu Yale

Anfonodd Elihu Yale, yr oedd ystadau Cymreig ei deulu ym Mhlas-yn-Iâl a Phlas Grono, lyfrau a nwyddau i’r coleg yn Connecticut a gymerodd ei enw. Mae’n gorwedd ym mynwent San Silyn, ac mae Tŵr Wrecsam ym Mhrifysgol Yale wedi’i fodelu ar dŵr yr eglwys.

Ymweld

Sefydlwyd Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn y Wynnstay Arms ar 2 Chwefror 1876, a’r Cae Ras yw maes pêl-droed rhyngwladol hynaf y byd. Mae’r Eisteddfod Genedlaethol wedi dod i Wrecsam chwe gwaith, yn fwyaf diweddar yn 2025.

Ar fap y trefi →

Pobl Wrecsam

1649–1721

Elihu Yale

Noddwr Iâl (wedi’i gofnodi)

O deulu Plas yn Iâl ger Llandegla, masnachwr a llywodraethwr Madras, y rhoddodd ei rodd ei enw i Brifysgol Iâl. Mae wedi’i gladdu yn Wrecsam.

Elihu Yale
1619–1659

Morgan Llwyd

Cyfriniwr Wrecsam (wedi’i gofnodi)

Pregethwr Piwritanaidd ac awdur o Gynfal ym Meirionnydd y mae ei Lyfr y Tri Aderyn yn glasur o ryddiaith Gymraeg.

Morgan Llwyd

Ar y llinell amser

  1. Dienyddio Richard Gwyn

    Dienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.

    Dienyddio Richard Gwyn
  2. Llyfr y Tri Aderyn

    Mae Morgan Llwyd o Wrecsam yn cyhoeddi Llyfr y Tri Aderyn, lle mae eryr, cigfran a cholomen yn trafod dyfodol Cymru.

    Llyfr y Tri Aderyn
  3. Yale

    Mae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.

    Yale
  4. Cymdeithas Bêl-droed Cymru

    Sefydlir Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn Wrecsam ac mae Cymru’n chwarae’r Alban yn ei gêm ryngwladol gyntaf, y trydydd tîm cenedlaethol hynaf yn y byd.

    Cymdeithas Bêl-droed Cymru
  5. Trychineb Gresffordd

    Mae ffrwydrad ger Wrecsam yn lladd 266 o lowyr.

    Trychineb Gresffordd

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf