
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro
Sir Benfro
Llandudoch · St Dogmaels
Sefydlwyd abaty mynaich Tiron yn 1120 ar safle eglwys Gymreig hŷn. Rhoddodd ei Garreg Sagranus, wedi’i cherfio yn Lladin ac mewn Ogam, yr allwedd i ysgolheigion i ddarllen Ogam yn 1848.
Llun: Adfeilion Abaty Llandudoch · Darren Wyn Rees, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llandudoch: eglwys Tudoch; daw’r enw Saesneg o Dogfael, sant o’r 500au
Llandudoch
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- dudoch Tudoch Santo Tudoch (treiglad meddal: t → d)
St Dogmaels
- St Saesneg: sant
- Dogmaels Dogfael Sant; Llandudoch yn Gymraeg
Saif Llandudoch ar aber Teifi o gwmpas adfeilion ei abaty.FfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl.
| Yr abaty | y 1100auFfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl. |
|---|---|
| Carreg llwybr yr arfordir | Gorffennaf 2009FfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl. |
| Poblogaeth | 1,353FfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl. |
Yr abaty
Sefydlodd mynaich urdd Tiron yr abaty yn y 1100au.FfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl.
Carreg Sagranus
Yn eglwys Sant Tomos saif carreg Sagranus, wedi’i cherfio SAGRANI FILI CVNOTAMI yn Lladin a SAGRAGNI MAQI CUNATAMI mewn Ogam. Fe’i dangoswyd i Gymdeithas Hynafiaethau Cymru yn y Rhyl yn 1858, a chymharodd Graves hi â Charreg Rosetta.FfynonellauCISP database of early inscribed stones: St Dogmaels (sdogm_1) ↗Coleg Prifysgol Llundain (Saesneg)Lladin SAGRANI FILI CVNOTAMI, ogam SAGRAGNI MAQI CUNATAMI; fe’i dangoswyd i Gymdeithas Hynafiaethau Cymru yn y Rhyl yn 1858; darlleniad Graves a’r rhic coll.St Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl.
Y Felin
Melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n dal i weithio yng Nghymru.FfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl.
Traeth Poppit
Ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro, ac mae Traeth Poppit gerllaw.FfynhonnellSt Dogmaels ↗Wikipedia (Saesneg)Llandudoch, pentref ar aber Teifi yn Sir Benfro; sefydlwyd abaty urdd Tiron yn y 12g; saif carreg Sagranus yn eglwys Sant Tomos; melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n gweithio yng Nghymru; ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro; mae Traeth Poppit gerllaw; 1,353 o bobl.
Ar y llinell amser
Buddugoliaeth Llandudoch (wedi’i gofnodi)
Mae Rhys ap Tewdwr yn trechu ei wrthwynebwyr yn Llandudoch ac yn cadw Deheubarth ynghyd.
Buddugoliaeth LlandudochBuddugoliaeth Crug Mawr
Mae Owain Gwynedd a’i frawd Cadwaladr yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghrug Mawr ger Aberteifi. Mae’r Normaniaid sy’n ffoi yn torri’r bont dros afon Teifi.
Buddugoliaeth Crug MawrYr eisteddfod gyntaf
Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.
Yr eisteddfod gyntaf
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf





