Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro

Sir Benfro

Llandudoch · St Dogmaels

Sefydlwyd abaty mynaich Tiron yn 1120 ar safle eglwys Gymreig hŷn. Rhoddodd ei Garreg Sagranus, wedi’i cherfio yn Lladin ac mewn Ogam, yr allwedd i ysgolheigion i ddarllen Ogam yn 1848.

Llun: Adfeilion Abaty Llandudoch · Darren Wyn Rees, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir BenfroYn Gymraeg: Llandudoch52.080° N, 4.680° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llandudoch: eglwys Tudoch; daw’r enw Saesneg o Dogfael, sant o’r 500au

Llandudoch

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • dudoch Tudoch Santo Tudoch (treiglad meddal: t → d)

St Dogmaels

  • St Saesneg: sant
  • Dogmaels Dogfael Sant; Llandudoch yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Llandudoch ar aber Teifi o gwmpas adfeilion ei abaty.

Yr abatyy 1100au
Carreg llwybr yr arfordirGorffennaf 2009
Poblogaeth1,353

Yr abaty

Sefydlodd mynaich urdd Tiron yr abaty yn y 1100au.

Carreg Sagranus

Yn eglwys Sant Tomos saif carreg Sagranus, wedi’i cherfio SAGRANI FILI CVNOTAMI yn Lladin a SAGRAGNI MAQI CUNATAMI mewn Ogam. Fe’i dangoswyd i Gymdeithas Hynafiaethau Cymru yn y Rhyl yn 1858, a chymharodd Graves hi â Charreg Rosetta.

Y Felin

Melin ddŵr ganoloesol yw Y Felin, un o’r olaf sy’n dal i weithio yng Nghymru.

Traeth Poppit

Ym mis Gorffennaf 2009 gosodwyd carreg yn y pentref ar ddechrau Llwybr Arfordir Penfro, ac mae Traeth Poppit gerllaw.

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Buddugoliaeth Llandudoch (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhys ap Tewdwr yn trechu ei wrthwynebwyr yn Llandudoch ac yn cadw Deheubarth ynghyd.

    Buddugoliaeth Llandudoch
  2. Buddugoliaeth Crug Mawr

    Mae Owain Gwynedd a’i frawd Cadwaladr yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghrug Mawr ger Aberteifi. Mae’r Normaniaid sy’n ffoi yn torri’r bont dros afon Teifi.

    Buddugoliaeth Crug Mawr
  3. Yr eisteddfod gyntaf

    Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.

    Yr eisteddfod gyntaf

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf