
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Torfaen
Torfaen
Cwmbrân · Cwmbran
Y dref newydd gyntaf yng Nghymru, a sefydlwyd yn 1949.
Llun: Canol Cwmbrân · Tiia Monto, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Cwmbrân: cwm y frân
Cwmbrân
- Cwm cwm
- brân brân, neu afon Brân
Cwmbran
- Cwm cwm
- bran brân, neu afon Brân
Un o sawl pentref o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân oedd Cwmbrân unwaith, cwm y frân. Ar 4 Tachwedd 1949 fe’i henwyd yn dref newydd, y gyntaf yng Nghymru, ac roedd 48,535 o bobl yn byw yno erbyn 2011.FfynonellauCwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmbrân, ‘cwm y frân’, enw un o sawl pentref a dyfodd o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân; tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam; daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo yn y 18g, gyda chamlas i ddociau Casnewydd; hyfforddai Colin Jackson, cyn-bencampwr y byd yn y 110 m dros y clwydi, yn Stadiwm Cwmbrân.Cwmbran at 70: history of Cwmbran New Town ↗Cyngor Cymuned Cwmbrân (Saesneg)Ar 4 Tachwedd 1949 dynododd y Gweinidog Cynllunio Gwlad a Thref yr ardal yn “Dref Newydd” o 35,000 o bobl, y gyntaf yng Nghymru a Mynwy; sefydlwyd Corfforaeth Datblygu Cwmbrân ar 24 Tachwedd 1949 i godi cartrefi, siopau a neuaddau, yn bennaf i weithwyr y diwydiannau rhwng Casnewydd a Phont-y-pŵl; gosododd y cynllunwyr ganol y dref ar lawr gwastad y cwm a’r tai ar y tir uwch.Cwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dynodwyd yn dref newydd yn 1949 dan Ddeddf Trefi Newydd 1946, i greu cyfleoedd gwaith newydd yn rhan dde-ddwyreiniol Maes Glo De Cymru; cymerodd i mewn hen leoedd Hen Gwmbrân, Pontnewydd, Cwmbrân Uchaf, Henllys, Croesyceiliog, Llantarnam a Llanyrafon; codwyd Canolfan Siopa Cwmbrân rhwng 1959 a 1981; roedd 48,535 o bobl yn byw yno yn 2011.
| Abaty Llantarnam | tua 1179FfynhonnellCwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmbrân, ‘cwm y frân’, enw un o sawl pentref a dyfodd o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân; tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam; daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo yn y 18g, gyda chamlas i ddociau Casnewydd; hyfforddai Colin Jackson, cyn-bencampwr y byd yn y 110 m dros y clwydi, yn Stadiwm Cwmbrân. |
|---|---|
| Enwi’r dref newydd | 4 Tachwedd 1949FfynhonnellCwmbran at 70: history of Cwmbran New Town ↗Cyngor Cymuned Cwmbrân (Saesneg)Ar 4 Tachwedd 1949 dynododd y Gweinidog Cynllunio Gwlad a Thref yr ardal yn “Dref Newydd” o 35,000 o bobl, y gyntaf yng Nghymru a Mynwy; sefydlwyd Corfforaeth Datblygu Cwmbrân ar 24 Tachwedd 1949 i godi cartrefi, siopau a neuaddau, yn bennaf i weithwyr y diwydiannau rhwng Casnewydd a Phont-y-pŵl; gosododd y cynllunwyr ganol y dref ar lawr gwastad y cwm a’r tai ar y tir uwch. |
| Pobl yn 2011 | 48,535FfynhonnellCwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dynodwyd yn dref newydd yn 1949 dan Ddeddf Trefi Newydd 1946, i greu cyfleoedd gwaith newydd yn rhan dde-ddwyreiniol Maes Glo De Cymru; cymerodd i mewn hen leoedd Hen Gwmbrân, Pontnewydd, Cwmbrân Uchaf, Henllys, Croesyceiliog, Llantarnam a Llanyrafon; codwyd Canolfan Siopa Cwmbrân rhwng 1959 a 1981; roedd 48,535 o bobl yn byw yno yn 2011. |
Abaty Llantarnam
Tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Cymreig Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam.FfynhonnellCwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmbrân, ‘cwm y frân’, enw un o sawl pentref a dyfodd o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân; tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam; daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo yn y 18g, gyda chamlas i ddociau Casnewydd; hyfforddai Colin Jackson, cyn-bencampwr y byd yn y 110 m dros y clwydi, yn Stadiwm Cwmbrân.
Haearn, brics a chamlas
Yn y 1700au daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo i’r cwm, gyda chamlas i’r dociau yng Nghasnewydd.FfynhonnellCwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmbrân, ‘cwm y frân’, enw un o sawl pentref a dyfodd o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân; tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam; daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo yn y 18g, gyda chamlas i ddociau Casnewydd; hyfforddai Colin Jackson, cyn-bencampwr y byd yn y 110 m dros y clwydi, yn Stadiwm Cwmbrân.
Y dref newydd
Sefydlwyd Corfforaeth Ddatblygu Cwmbrân ar 24 Tachwedd 1949 i godi tai, siopau a neuaddau, a gosododd y cynllunwyr ganol y dref ar lawr gwastad y cwm a’r tai ar y tir uwch. Codwyd y ganolfan siopa rhwng 1959 a 1981.FfynonellauCwmbran at 70: history of Cwmbran New Town ↗Cyngor Cymuned Cwmbrân (Saesneg)Ar 4 Tachwedd 1949 dynododd y Gweinidog Cynllunio Gwlad a Thref yr ardal yn “Dref Newydd” o 35,000 o bobl, y gyntaf yng Nghymru a Mynwy; sefydlwyd Corfforaeth Datblygu Cwmbrân ar 24 Tachwedd 1949 i godi cartrefi, siopau a neuaddau, yn bennaf i weithwyr y diwydiannau rhwng Casnewydd a Phont-y-pŵl; gosododd y cynllunwyr ganol y dref ar lawr gwastad y cwm a’r tai ar y tir uwch.Cwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dynodwyd yn dref newydd yn 1949 dan Ddeddf Trefi Newydd 1946, i greu cyfleoedd gwaith newydd yn rhan dde-ddwyreiniol Maes Glo De Cymru; cymerodd i mewn hen leoedd Hen Gwmbrân, Pontnewydd, Cwmbrân Uchaf, Henllys, Croesyceiliog, Llantarnam a Llanyrafon; codwyd Canolfan Siopa Cwmbrân rhwng 1959 a 1981; roedd 48,535 o bobl yn byw yno yn 2011.
Stadiwm Cwmbrân
Hyfforddai pencampwr clwydi’r byd Colin Jackson yn Stadiwm Cwmbrân.FfynhonnellCwmbran ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmbrân, ‘cwm y frân’, enw un o sawl pentref a dyfodd o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân; tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam; daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo yn y 18g, gyda chamlas i ddociau Casnewydd; hyfforddai Colin Jackson, cyn-bencampwr y byd yn y 110 m dros y clwydi, yn Stadiwm Cwmbrân.
Ar y llinell amser
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf





