Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy

Sir Fynwy

Caerllion · Caerleon

Isca, caer yr Ail Leng Awgwstaidd. Yn ôl traddodiad Cymru cadwai Arthur ei lys yma.

Llun: Amffitheatr Rufeinig Caerllion o’r awyr · CADW, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir FynwyYn Gymraeg: Caerllion51.610° N, 2.956° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Caerllion: caer y llengoedd

Caerllion

  • Caer caer
  • llion y llengoedd (o’r Lladin legionum)

Caerleon

  • Caerleon ffurf Saesneg ar Caerllion, ‘caer y llengoedd’

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Caerllion, caer y lleng, oedd Isca, cartref yr Ail Leng Awgwstaidd o tua 75 hyd 300 OC. Cyn Rhufain daliai’r Silwriaid fryngaer fawr yma, Lodge Wood Camp, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru.

Caer y llengtua 75 hyd 300 OC
Amffitheatrtua 90 OC
Darganfod harbwr Rhufeinig2011

Isca

Daliai’r amffitheatr, a godwyd tua 90 OC, hyd at 6,000 o bobl ar seddau pren, ac mae ei draeniau’n gweithio o hyd. Gellir gweld y baddonau a’r barics hefyd, ac mae Amgueddfa Genedlaethol y Lleng Rufeinig wrth eu hymyl.

Iŵl ac Aaron

Mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn rhoi merthyrdod y Cristnogion Iŵl ac Aaron yma.

Llys Arthur

Yn ôl traddodiad Cymru Caerllion oedd llys Arthur, ac yn 1188 ysgrifennodd Gerallt Gymro mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur.

Arglwyddi Cymreig

Tua 1155 cydnabuwyd Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, yn arglwydd Cymreig Caerllion, ac yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell. Ganed yr awdur Arthur Machen yn y dref.

CaerllionArthur

Ar fap y trefi →

Pobl Caerllion

c. 605–655

Arthur

Brenin y Brythoniaid (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829; Llyfr Llandaf, tua 1125)

Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.

Arthur
d. c. 304

Iŵl ac Aaron

Merthyron Caerllion (cronicl cynnar:Gildas, y 6ed ganrif)

Dau Gristion o ddinas Rufeinig Caerllion a fu farw dros eu ffydd tua 304. Hwy yw’r merthyron Cristnogol cyntaf y gwyddys amdanynt yng Nghymru.

Iŵl ac Aaron

Ar y llinell amser

  1. Frontinus a’r Silwriaid (wedi’i gofnodi)

    Ar ôl bron i ddeng mlynedd ar hugain o wrthsefyll, mae’r llywodraethwr Frontinus o’r diwedd yn dod â’r Silwriaid dan reolaeth Rhufain.

    Frontinus a’r Silwriaid
  2. Caer Caerllion (archaeoleg)

    Mae’r Ail Leng Awgwstaidd yn codi Isca, caer i 5,000 o filwyr gyda baddondai ac amffitheatr, i gadw’r Silwriaid dan reolaeth.

    Caer Caerllion
  3. Yr amffitheatr yng Nghaerllion (archaeoleg)

    Codir amffitheatr i chwe mil o bobl ger caer Caerllion. Yn ddiweddarach roedd traddodiad Cymru yn ei chofio fel Bord Gron Arthur.

    Yr amffitheatr yng Nghaerllion
  4. Iŵl ac Aaron (cronicl cynnar:Gildas, y 6ed ganrif)

    Dywedir i ddau Gristion gael eu merthyru yng Nghaerllion, ymhlith y Cristnogion cynharaf y gwyddys eu henwau ym Mhrydain.

    Iŵl ac Aaron
  5. Esgobion Prydain yn Arles (wedi’i gofnodi)

    Mae tri esgob o Brydain, o Gaerefrog, Llundain a thrydedd ddinas y mae rhai’n ei darllen fel Caerllion, yn eistedd yng Nghyngor Arles yng Ngâl, flwyddyn wedi i Gystennin wneud y ffydd yn rhydd.

    Esgobion Prydain yn Arles

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf