Hanes Cymru / Cymru Rufeinig

Cymru Rufeinig

Caerllion

Isca, un o dair caer lengol barhaol ym Mhrydain Rufeinig, gyda’r amffitheatr a’r barics sydd wedi’u cadw orau yn y wlad.

Llun: Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. AD 75 51.610° N, 2.957° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd
Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Llun: Nilfanion, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Caerllion: caer y llengoedd

Caerllion

  • Caer caer
  • llion y llengoedd (o’r Lladin legionum)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Caerllion ar Wysg oedd Isca, un o ddim ond tair caer barhaol i’r llengoedd ym Mhrydain Rufeinig, cartref yr Ail Leng Awgwstaidd am dros ddau gan mlynedd. Ystyr ei henw yw caer y llengoedd, ac yn nhraddodiad Cymru hi oedd llys y Brenin Arthur.

CodwydYn y 70au OC, i Legio II Augusta
AmffitheatrY fwyaf cyflawn ym Mhrydain, i tua 6,000
Yng ngofalCadw, wrth ymyl Amgueddfa Genedlaethol y Lleng Rufeinig

Cyn y lleng

Ymhell cyn Rhufain, hon oedd gwlad y Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog. Ar y bryn uwchben yr afon safai Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau anferth, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru. Bu ei phobl yn byw yno o’r bumed ganrif CC nes codi’r gaer, ac nid oes arwydd iddi gael ei chipio drwy rym erioed. Ymddengys iddynt ddod i lawr mewn heddwch, a bu pobl yn byw yn y fryngaer eto’n ddiweddarach.

Caer Isca

Yma gallwch weld o hyd faddonau’r gaer, y daliai eu pwll awyr agored dros 80,000 galwyn o ddŵr, yr amffitheatr â lle i tua 6,000, a barics y milwyr, yr unig farics lleng i’w gweld yn unman yn Ewrop. Yn 2011 cafwyd olion yr harbwr Rhufeinig wrth afon Wysg.

Julius ac Aaron

Dywed Gildas, a Beda ar ei ôl, i Julius ac Aaron gael eu merthyru yng Nghaerllion, ymhlith merthyron Cristnogol cyntaf Prydain. Yn ddiweddarach daeth y ddinas yn un o esgobaethau cynnar Cymru, yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, a chodwyd eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng.

Dinas Arthur

Geilw’r Trioedd Gaerllion yn well na holl drefi a chaerau Cymru. Mae hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy yn ei henwi’n brif ddinas Arthur, ac ysgrifennodd Gerallt Gymro, a welodd ei hadfeilion yn 1188, amdani gyda balchder.

Yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur.

Gerallt Gymro

Arglwyddi Cymreig a Glyndŵr

Yn yr Oesoedd Canol daliwyd Caerllion gan ei harglwyddi Cymreig ei hun. Tua 1155 cydnabu Harri II Forgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, yn arglwydd Caerllion, ac yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell. Ganwyd y llenor Arthur Machen yma, ac arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu am Arthur.

Beth ddigwyddodd yma

  1. Frontinus a’r Silwriaid (wedi’i gofnodi)

    Ar ôl bron i ddeng mlynedd ar hugain o wrthsefyll, mae’r llywodraethwr Frontinus o’r diwedd yn dod â’r Silwriaid dan reolaeth Rhufain.

    Frontinus a’r Silwriaid
  2. Caer Caerllion (archaeoleg)

    Mae’r Ail Leng Awgwstaidd yn codi Isca, caer i 5,000 o filwyr gyda baddondai ac amffitheatr, i gadw’r Silwriaid dan reolaeth.

    Caer Caerllion
  3. Yr amffitheatr yng Nghaerllion (archaeoleg)

    Codir amffitheatr i chwe mil o bobl ger caer Caerllion. Yn ddiweddarach roedd traddodiad Cymru yn ei chofio fel Bord Gron Arthur.

    Yr amffitheatr yng Nghaerllion
  4. Iŵl ac Aaron (cronicl cynnar:Gildas, y 6ed ganrif)

    Dywedir i ddau Gristion gael eu merthyru yng Nghaerllion, ymhlith y Cristnogion cynharaf y gwyddys eu henwau ym Mhrydain.

    Iŵl ac Aaron

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf