
Cymru Rufeinig
Caerllion
Isca, un o dair caer lengol barhaol ym Mhrydain Rufeinig, gyda’r amffitheatr a’r barics sydd wedi’u cadw orau yn y wlad.
Llun: Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Gwent →

Ystyr yr enw
Caerllion: caer y llengoedd
Caerllion
- Caer caer
- llion y llengoedd (o’r Lladin legionum)
Caerllion ar Wysg oedd Isca, un o ddim ond tair caer barhaol i’r llengoedd ym Mhrydain Rufeinig, cartref yr Ail Leng Awgwstaidd am dros ddau gan mlynedd. Ystyr ei henw yw caer y llengoedd, ac yn nhraddodiad Cymru hi oedd llys y Brenin Arthur.FfynonellauCaerleon Roman Fortress and Baths ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: Isca, un o ddim ond tair caer leng barhaol ym Mhrydain; daliai’r pwll awyr agored dros 80,000 galwyn; yr amffitheatr Rufeinig fwyaf cyflawn ym Mhrydain, i tua 6,000; yr unig farics lleng i’w gweld yn Ewrop.Caerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.Caerllion ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Caerllion, hefyd Caerllion-ar-Wysg, ar lan orllewinol afon Wysg ger Casnewydd; ystyr yr enw yw ‘caer y llengoedd’; fel Isca Silurum roedd yn ganolfan i Legio II Augusta, a symudodd yma tua 74 ac a arhosodd am ganrifoedd, efallai hyd ddechrau’r 4g; ymhlith yr olion mae barics y llengfilwyr, y baddondy, muriau’r gaer a’r amffitheatr y tu allan iddynt; yn Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur; merthyron Cristnogol Julius ac Aaron, dienyddiwyd yma yn 304; ganwyd y llenor Arthur Machen (1863–1947) yma.
| Codwyd | Yn y 70au OC, i Legio II AugustaFfynonellauCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.Caerllion ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Caerllion, hefyd Caerllion-ar-Wysg, ar lan orllewinol afon Wysg ger Casnewydd; ystyr yr enw yw ‘caer y llengoedd’; fel Isca Silurum roedd yn ganolfan i Legio II Augusta, a symudodd yma tua 74 ac a arhosodd am ganrifoedd, efallai hyd ddechrau’r 4g; ymhlith yr olion mae barics y llengfilwyr, y baddondy, muriau’r gaer a’r amffitheatr y tu allan iddynt; yn Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur; merthyron Cristnogol Julius ac Aaron, dienyddiwyd yma yn 304; ganwyd y llenor Arthur Machen (1863–1947) yma. |
|---|---|
| Amffitheatr | Y fwyaf cyflawn ym Mhrydain, i tua 6,000FfynhonnellCaerleon Roman Fortress and Baths ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: Isca, un o ddim ond tair caer leng barhaol ym Mhrydain; daliai’r pwll awyr agored dros 80,000 galwyn; yr amffitheatr Rufeinig fwyaf cyflawn ym Mhrydain, i tua 6,000; yr unig farics lleng i’w gweld yn Ewrop. |
| Yng ngofal | Cadw, wrth ymyl Amgueddfa Genedlaethol y Lleng RufeinigFfynonellauCaerleon Roman Fortress and Baths ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: Isca, un o ddim ond tair caer leng barhaol ym Mhrydain; daliai’r pwll awyr agored dros 80,000 galwyn; yr amffitheatr Rufeinig fwyaf cyflawn ym Mhrydain, i tua 6,000; yr unig farics lleng i’w gweld yn Ewrop.Caerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur. |
Cyn y lleng
Ymhell cyn Rhufain, hon oedd gwlad y Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog. Ar y bryn uwchben yr afon safai Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau anferth, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru. Bu ei phobl yn byw yno o’r bumed ganrif CC nes codi’r gaer, ac nid oes arwydd iddi gael ei chipio drwy rym erioed. Ymddengys iddynt ddod i lawr mewn heddwch, a bu pobl yn byw yn y fryngaer eto’n ddiweddarach.FfynhonnellCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
Caer Isca
Yma gallwch weld o hyd faddonau’r gaer, y daliai eu pwll awyr agored dros 80,000 galwyn o ddŵr, yr amffitheatr â lle i tua 6,000, a barics y milwyr, yr unig farics lleng i’w gweld yn unman yn Ewrop. Yn 2011 cafwyd olion yr harbwr Rhufeinig wrth afon Wysg.FfynonellauCaerleon Roman Fortress and Baths ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: Isca, un o ddim ond tair caer leng barhaol ym Mhrydain; daliai’r pwll awyr agored dros 80,000 galwyn; yr amffitheatr Rufeinig fwyaf cyflawn ym Mhrydain, i tua 6,000; yr unig farics lleng i’w gweld yn Ewrop.Caerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
Julius ac Aaron
Dywed Gildas, a Beda ar ei ôl, i Julius ac Aaron gael eu merthyru yng Nghaerllion, ymhlith merthyron Cristnogol cyntaf Prydain. Yn ddiweddarach daeth y ddinas yn un o esgobaethau cynnar Cymru, yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, a chodwyd eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng.FfynonellauCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.Caerllion ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Caerllion, hefyd Caerllion-ar-Wysg, ar lan orllewinol afon Wysg ger Casnewydd; ystyr yr enw yw ‘caer y llengoedd’; fel Isca Silurum roedd yn ganolfan i Legio II Augusta, a symudodd yma tua 74 ac a arhosodd am ganrifoedd, efallai hyd ddechrau’r 4g; ymhlith yr olion mae barics y llengfilwyr, y baddondy, muriau’r gaer a’r amffitheatr y tu allan iddynt; yn Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur; merthyron Cristnogol Julius ac Aaron, dienyddiwyd yma yn 304; ganwyd y llenor Arthur Machen (1863–1947) yma.
Dinas Arthur
Geilw’r Trioedd Gaerllion yn well na holl drefi a chaerau Cymru. Mae hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy yn ei henwi’n brif ddinas Arthur, ac ysgrifennodd Gerallt Gymro, a welodd ei hadfeilion yn 1188, amdani gyda balchder.FfynonellauCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.Caerllion ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Caerllion, hefyd Caerllion-ar-Wysg, ar lan orllewinol afon Wysg ger Casnewydd; ystyr yr enw yw ‘caer y llengoedd’; fel Isca Silurum roedd yn ganolfan i Legio II Augusta, a symudodd yma tua 74 ac a arhosodd am ganrifoedd, efallai hyd ddechrau’r 4g; ymhlith yr olion mae barics y llengfilwyr, y baddondy, muriau’r gaer a’r amffitheatr y tu allan iddynt; yn Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur; merthyron Cristnogol Julius ac Aaron, dienyddiwyd yma yn 304; ganwyd y llenor Arthur Machen (1863–1947) yma.
Yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur.
Gerallt GymroFfynhonnellCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
Arglwyddi Cymreig a Glyndŵr
Yn yr Oesoedd Canol daliwyd Caerllion gan ei harglwyddi Cymreig ei hun. Tua 1155 cydnabu Harri II Forgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, yn arglwydd Caerllion, ac yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell. Ganwyd y llenor Arthur Machen yma, ac arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu am Arthur.FfynonellauCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.Caerllion ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Caerllion, hefyd Caerllion-ar-Wysg, ar lan orllewinol afon Wysg ger Casnewydd; ystyr yr enw yw ‘caer y llengoedd’; fel Isca Silurum roedd yn ganolfan i Legio II Augusta, a symudodd yma tua 74 ac a arhosodd am ganrifoedd, efallai hyd ddechrau’r 4g; ymhlith yr olion mae barics y llengfilwyr, y baddondy, muriau’r gaer a’r amffitheatr y tu allan iddynt; yn Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur; merthyron Cristnogol Julius ac Aaron, dienyddiwyd yma yn 304; ganwyd y llenor Arthur Machen (1863–1947) yma.
Ffynonellau a darllen pellach
Y stori lawn
Erthygl · 10 munY Brenin Lleurwg a’r llythyr at Rufain
Ysgrifennodd Lucius, brenin y Brythoniaid, Lleurwg neu Leufer Mawr yn Gymraeg, at y Pab yn gofyn am gael ei wneud yn Gristion. Cadwodd Llyfr y Pabau, llyfr Rhufain ei hun, y llythyr, a chadwodd Cymru ei athrawon: Ffagan, Dyfan, Elfan a Medwy.
Erthygl · 16 munCristnogion cyntaf Prydain
Ysgrifennodd Gildas i ffydd Crist gyrraedd yr ynys hon ym mlynyddoedd olaf yr Ymerawdwr Tiberius, cyn OC 37. Y tystion, traddodiadau Joseff, Brân a Lleurwg, y merthyron, a’r eglwys Frythonig a oedd yn hen cyn i Awstin ddod.
Erthygl · 15 munMacsen Wledig: yr ymerawdwr o Brydain a geni Cymru
Yn 383 gwnaeth milwyr Prydain eu cadfridog yn ymerawdwr Rhufain. Rheolodd y Gorllewin am bum mlynedd, ac nid yw Cymru erioed wedi gollwng gafael arno. Gwnaeth traddodiad Cymru Facsen yn ŵr i Elen o Gaernarfon, yn dad llinachau brenhinol, yn sylfaenydd Llydaw, ac yn ŵr y mae stori cenedl y Cymry’n dechrau gydag ef.
Erthygl · 16 munY Brenin Caradog: y Brython a safodd yn erbyn Rhufain
Am naw mlynedd arweiniodd Caradog, mab y Brenin Cynfelyn, Frythoniaid Cymru yn erbyn llengoedd Rhufain. Wedi ei ddwyn mewn cadwyni i Rufain, siaradodd gerbron yr ymerawdwr mor eofn nes iddo gael ei ryddhau. Yn ôl traddodiad Cymru roedd yn fab i Frân Fendigaid, ac mae ei blant wedi eu henwi yn y Beibl.
Beth ddigwyddodd yma
Frontinus a’r Silwriaid (wedi’i gofnodi)
Ar ôl bron i ddeng mlynedd ar hugain o wrthsefyll, mae’r llywodraethwr Frontinus o’r diwedd yn dod â’r Silwriaid dan reolaeth Rhufain.
Frontinus a’r SilwriaidCaer Caerllion (archaeoleg)
Mae’r Ail Leng Awgwstaidd yn codi Isca, caer i 5,000 o filwyr gyda baddondai ac amffitheatr, i gadw’r Silwriaid dan reolaeth.
Caer CaerllionYr amffitheatr yng Nghaerllion (archaeoleg)
Codir amffitheatr i chwe mil o bobl ger caer Caerllion. Yn ddiweddarach roedd traddodiad Cymru yn ei chofio fel Bord Gron Arthur.
Yr amffitheatr yng NghaerllionIŵl ac Aaron (cronicl cynnar:Gildas, y 6ed ganrif)
Dywedir i ddau Gristion gael eu merthyru yng Nghaerllion, ymhlith y Cristnogion cynharaf y gwyddys eu henwau ym Mhrydain.
Iŵl ac Aaron
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Rhufain yng Nghymru
0 / 4Caerau, mwynglawdd aur a thref gaerog.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf









