Richey Edwards
Telynegwr y Manic Street Preachers (wedi’i gofnodi)Gitarydd a thelynegwr y Manic Street Preachers o’r Coed-duon, y gwnaeth ei eiriau disglair, chwilgar ar The Holy Bible ef yn eicon. Mae ar goll ers 1995.
Richey Edwards

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Caerffili
Caerffili
Cyfarfu’r Siartwyr yn y Coach and Horses yma i gynllunio’r orymdaith ar Gasnewydd yn 1839.
Llun: Coed-duon o’r awyr · cwpritchard, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Cynlluniwyd Coed-duon ar ddechrau’r 1800au gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge yn bentref model, ac yn yr 1830au daeth yn ganolfan i fudiad y Siartwyr.FfynhonnellBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011.
| Capel Libanus | 1829FfynhonnellBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011. |
|---|---|
| Sefydliad y Glowyr | 1925FfynhonnellBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011. |
| Pont y Siartwyr | 2005FfynhonnellBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011. |
Cyfarfu John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, arweinwyr Siartwyr Gwent, yn aml yn y Coach and Horses yng Nghoed-duon, ac mae plac yn nodi’r fan heddiw.FfynonellauBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011.John Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.
Agorodd y Sefydliad yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar dair ceiniog yr wythnos, ac fe’i hagorwyd eto ym mis Chwefror 1992.FfynhonnellBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011.
Agorodd Pont y Siartwyr, 230 metr o hyd ac yn crogi o beilon mawr ar ffurf A, ar 3 Rhagfyr 2005, ac mae cerflun o Siartydd wedi’i wneud o filoedd o gylchoedd pres yn sefyll yn ei phen dwyreiniol.FfynhonnellBlackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011.
Daeth y Manic Street Preachers at ei gilydd yn 1986 yn Ysgol Gyfun Oakdale yng Nghoed-duon, ac enillodd eu halbwm Everything Must Go yr Albwm Gorau yng Ngwobrau Q yn 1996.FfynonellauManic Street Preachers ↗Wikipedia (Saesneg)Manic Street Preachers, a ffurfiwyd yn 1986 yn Ysgol Gyfun Oakdale yn y Coed-duon, Caerffili; aelodau James Dean Bradfield, Sean Moore a Nicky Wire, a Richey Edwards gynt; cyrhaeddodd Everything Must Go (20 Mai 1996) Rif 2 yn Siart Albymau’r DU ac enillodd yr Albwm Gorau yng Ngwobrau Q 1996 a’r LP Gorau yng Ngwobrau NME 1997; cyrhaeddodd “A Design for Life” Rif 2; “If You Tolerate This Your Children Will Be Next” oedd sengl Rhif 1 gyntaf y band yn y DU; bu This Is My Truth Tell Me Yours (1998) yn Rhif 1 yn Siart Albymau’r DU am dair wythnos; ar 31 Rhagfyr 1999 chwaraeon nhw’r cyngerdd cyntaf yn Stadiwm y Mileniwm yng Nghaerdydd, i 57,000 o bobl; aeth “The Masses Against the Classes” i Rif 1 ar 16 Ionawr 2000; Gwobrau Brit am y Band Prydeinig Gorau a’r Albwm Prydeinig Gorau yn 1997 ac eto yn 1999; enwebiadau Gwobr Mercury am Everything Must Go a This Is My Truth Tell Me Yours; yn 2001 y band roc Gorllewinol cyntaf i chwarae yng Nghiwba, yn Theatr Karl Marx yn Havana; Gwobr Teilyngdod Q 2006, Gwobr Godlike Genius NME 2008, Gwobr Ysbrydoliaeth Q 2017.Blackwood, Caerphilly ↗Wikipedia (Saesneg)Coed-duon; sefydlwyd ar ddechrau’r 19g gan y perchennog glofa John Hodder Moggridge o Woodfield Park yn bentref model; yn yr 1830au yn ganolfan i’r Siartwyr, a’u harweinwyr John Frost, Zephaniah Williams a William Jones yn cwrdd yn y Coach and Horses, lle mae plac yn nodi’r fan heddiw; agorodd Sefydliad y Glowyr yn 1925, wedi’i dalu gan lowyr Oakdale ar 3c yr wythnos, ac ailagorodd ym mis Chwefror 1992; yn 1912 clywodd Artie Moore negeseuon cymorth y Titanic yma; mae capel Libanus o 1829; agorodd Pont y Siartwyr, 230 m o hyd, ar 3 Rhagfyr 2005; tref y Manic Street Preachers; 8,496 o bobl yn 2011.
Gitarydd a thelynegwr y Manic Street Preachers o’r Coed-duon, y gwnaeth ei eiriau disglair, chwilgar ar The Holy Bible ef yn eicon. Mae ar goll ers 1995.
Richey EdwardsY soprano o’r Coed-duon a ddaeth yn un o gantorion Mozart a Verdi gorau’r byd, seren opera München am ugain mlynedd.
Y Fonesig Margaret PriceBardd, dramodydd a gwneuthurwr ffilmiau o’r Coed-duon y mae ei waith ffyrnig a thyner yn llefaru dros y cymoedd, ac y canwyd ei eiriau gan y Manic Street Preachers.
Patrick JonesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf