Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Caerffili

Caerffili

Crymlyn · Crumlin

Cariodd Traphont Crymlyn, 200 troedfedd o uchder, y rheilffordd ar draws cwm Ebwy o 1857 i 1964, ac am gyfnod hi oedd y draphont reilffordd uchaf ym Mhrydain.

Llun: Crymlyn yn yr hen ddyddiau · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
CaerffiliYn Gymraeg: Crymlyn51.678° N, 3.135° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Crymlyn: y glyn neu’r llyn crwm

Crymlyn

  • Crym crwm
  • lyn glyn neu llyn

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Yng Nghrymlyn, yng nghwm Ebwy, roedd Traphont Crymlyn, y draphont reilffordd dalaf ym Mhrydain drwy gydol ei hoes waith.

Agor y draphont1 Mehefin 1857
Uchder200 troedfedd
Hyd1,650 troedfedd

Codi’r draphont

Dechreuodd y gwaith ym mis Hydref 1853 i gynllun Thomas W. Kennard, codwyd y trawst cyntaf ar 3 Rhagfyr 1854, a gorffennwyd y draphont erbyn diwedd Mai 1857 am £62,000.

Y drydedd yn y byd

Hi oedd y draphont drydedd dalaf yn y byd, ar ôl y ddyfrbont yn Spoleto yn yr Eidal a’r draphont bren yn Portage yn Efrog Newydd, a dywedid mai hi oedd y bont rataf erioed am ei maint.

Y prawf

Cyn ei hagor safodd chwe injan yn pwyso 370 tunnell arni gyda’i gilydd, a phlygodd lai na modfedd a hanner. Agorwyd hi gan y Fonesig Isabella Fitzmaurice ar Ddydd Llun y Sulgwyn, 1 Mehefin 1857.

Saith rhychwant a thri

Roedd ganddi saith rhychwant dros Ebwy a thri dros y Kendon, ac fe’i galwyd yn un o’r enghreifftiau mwyaf arwyddocaol o gamp dechnolegol y Chwyldro Diwydiannol. Croesodd y trenau olaf yn 1964.

Diwydiant a gwaith

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf