Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Caerffili

Caerffili

Gelli-gaer · Gelligaer

Cododd y Rhufeiniaid gaer yma tua 75 OC ac un o gerrig tua deng mlynedd ar hugain wedyn, y mae ei muriau’n dal i ddangos yn y cae ger yr eglwys. Mae Capel Gwladys ar y waun yn cofio Gwladys, mam Cadog.

Llun: Tafarn yr Harp, Gelli-gaer · Roger Cornfoot, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
CaerffiliYn Gymraeg: Gelli-gaer51.664° N, 3.256° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Gelli-gaer: y gelli wrth y gaer

Gelli-gaer

  • Gelli llwyno celli (treiglad meddal: c → g)
  • gaer caero caer (treiglad meddal: c → g)

Gelligaer

  • Gelli llwyno celli (treiglad meddal: c → g)
  • gaer caero caer (treiglad meddal: c → g)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Gelli-gaer, y gelli wrth y gaer, ar gefnen Cefn Gelli-gaer, lle cododd y Rhufeiniaid gaer garreg ar ddechrau’r 100au.

Y gaer garregdechrau’r 100au
Darganfod croes Capel Gwladys1906
Poblogaeth y gymuned18,408 (2011)

Dwy gaer a ffordd

Roedd caer gynharach o tua 2.4 hectar i’r gogledd-orllewin, ac roedd y ffordd Rufeinig o Aberhonddu i Gaerffili a Chaerdydd yn croesi Comin Gelli-gaer, lle gwnaed o leiaf bedwar gwersyll ymarfer bach.

Capel Gwladys

Eglwys fach tua 6 wrth 12 metr oedd Capel Gwladys, a enwir ym Muchedd Sant Gwynllyw o’r 1100au, er cof am Wladys, mam Cadog. Mae croes-faen o’r 700au neu’r 800au a gafwyd yno yn 1906 bellach ym mhorth eglwys y plwyf.

Twyn Castell

Credir mai rheolwyr Cymreig cymydau mynydd Senghennydd a gododd Dwyn Castell, castell pridd bach o’r 1100au, ac mae’n debyg bod eglwys Sant Cattwg y plwyf o’r un ganrif.

Tai ar y bryn

Ar y comin mae’r grŵp mwyaf o dai llwyfan canoloesol yn ne-ddwyrain Cymru, ac yn 1936 cloddiodd y Fonesig Aileen Fox y rhai yn Ninas Noddfa, yr archwiliad mawr cyntaf o anheddiad Cymreig brodorol o’r Oesoedd Canol.

Santes GwladysCadog

Ar fap y trefi →

Pobl Gelli-gaer

fl. c. 500

Santes Gwladys

Merch Brychan, mam Cadog (cronicl cynnar:Buchedd Gwynllyw, tua 1120)

Merch Brychan Brycheiniog, gwraig y Brenin Gwynllyw a mam Cadog Sant. Arthur ei hun a safodd o blaid ei phriodas ym Muchedd Cadog. Yn ddiweddarach yn ei bywyd bu fyw fel gwraig sanctaidd, a saif adfeilion ei chapel uwchben Gelligaer.

Santes Gwladys
c. 497–c. 580

Cadog

Cadog Ddoeth (cronicl cynnar:Lifris, Buchedd Cadog, tua 1100)

Tywysog o Wynllŵg a sefydlodd ysgol fawr Llancarfan, lle deuai saint Iwerddon i astudio.

Cadog

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf