Madog ap Maredudd
Brenin olaf Powys gyfan (wedi’i gofnodi)Brenin Powys o 1132 hyd 1160, a gadwodd ei deyrnas yn gryf rhwng Gwynedd a Lloegr a chasglu’r beirdd mawr i’w lys. Ef oedd yr olaf i reoli Powys gyfan.
Madog ap Maredudd

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Safai Mathrafal, prif lys brenhinoedd Powys, ychydig i’r gorllewin o’r pentref, a chladdwyd tywysogion Powys yn eglwys Meifod, mameglwys y deyrnas.
Llun: Eglwys Tysilio a Mair, Meifod · Penny Mayes, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Meifod: y drigfan ganol mae’n debyg (mai + bod), er bod rhai’n ei darllen fel hendre haf
Meifod
Ym Meifod, yn nyffryn Efyrnwy, roedd mameglwys Powys, lle claddwyd y Brenin Madog ap Maredudd yn 1160.FfynonellauMadog ap Maredudd ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ap Maredudd (bu farw 1160), brenin Powys o 1132 hyd 1160, mab y Brenin Maredudd ap Bleddyn ac ŵyr y Brenin Bleddyn ap Cynfyn; ymladdodd ym mrwydr Lincoln yn 1141 gyda Chadwaladr a byddin fawr o Gymry, o blaid Ranulf, iarll Caer; yn 1149 rhoddodd gwmwd Cyfeiliog i’w neiaint Owain Cyfeiliog a Meurig, a’r un flwyddyn ailgododd gastell Croesoswallt; mae’n debyg iddo ennill Croesoswallt a Whittington yn 1146; bu farw tua 9 Chwefror 1160 a chladdwyd ef yn eglwys Sant Tysilio ym Meifod, mam eglwys Powys; dywed marwnad Cynddelw na feiddiai neb, tra bu Madog fyw, anrheithio ei derfynau teg; roedd ei blant yn cynnwys Llywelyn, Gruffudd Maelor, Owain Fychan ac Owain Brogyntyn, Gwenllian, a briododd â’r Arglwydd Rhys, Marared, mam Llywelyn Fawr, ac Efa; mae Breuddwyd Rhonabwy wedi ei lleoli yn ei deyrnasiad, a Rhonabwy yn un o’i wŷr; mae ei ran yn Lincoln yn rhan o blot nofel Brother Cadfael Ellis Peters, Dead Man’s Ransom.Meifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned.
| Cysegru’r eglwys | 1156FfynhonnellMeifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned. |
|---|---|
| Maen Meifod | diwedd yr 800au neu ddechrau’r 900auFfynhonnellMeifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned. |
| Yr Eisteddfod Genedlaethol | 2003 a 2015FfynhonnellMeifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned. |
Sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 500au a dilynodd Tysilio yn y 600au, a safai tair eglwys unwaith yn yr un fynwent.FfynhonnellMeifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned.
Cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys y Brenin Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog a Gruffudd Maelor sydd ynddi.FfynhonnellMeifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned.
Cedwir yn yr eglwys faen cerfiedig o ddiwedd yr 800au neu ddechrau’r 900au.FfynhonnellMeifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned.
Safai Mathrafal, prif lys cyntaf teyrnas Powys, tua dwy filltir i ffwrdd, ar lan Banw ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy.FfynonellauMathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.Meifod ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn nyffryn Efyrnwy; sefydlodd Gwyddfarch eglwys yma yn y 6g a Thysilio yn y 7g, a safai tair eglwys unwaith yn y fynwent; cysegrwyd eglwys y Santes Fair, eglwys Madog ap Maredudd, yn 1156, a dywedir mai beddau Madog (bu farw 1160) a Gruffudd Maelor (bu farw 1191) sydd ynddi; maen Meifod, carreg gerfiedig o ddiwedd y 9g neu ddechrau’r 10g; Mathrafal tua dwy filltir i ffwrdd; cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 2003 a 2015; 1,322 o bobl yn y gymuned.
Brenin Powys o 1132 hyd 1160, a gadwodd ei deyrnas yn gryf rhwng Gwynedd a Lloegr a chasglu’r beirdd mawr i’w lys. Ef oedd yr olaf i reoli Powys gyfan.
Madog ap MareduddFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf