

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Rhondda Cynon Taf
Rhondda Cynon Taf
Aberpennar · Mountain Ash
Roedd Guto Nyth Brân, rhedwr cyflymaf Cymru, yn byw yn Llanwynno uwchben y dref, a rhedir rasys Nos Galan yma er cof amdano bob Nos Galan.
Llun: Neuadd y Dref, Aberpennar · Darren Wyn Rees at Aberdare Blog, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Aberpennar: aber afon Pennar
Aberpennar
- Aber ceg afon
- pennar afon Pennar
Aberpennar, wrth aber y Pennar yng nghwm Cynon, yw tref Guto Nyth Brân, rhedwr mawr Cymru’r ddeunawfed ganrif. Bob Nos Galan mae ras Nos Galan yn rhedeg drwy ei strydoedd er cof amdano.FfynonellauMountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl.Guto Nyth Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Morgan (1700–1737), Guto Nyth Brân, a enwyd ar ôl Nyth Brân, fferm ei rieni ger y Porth; yn 1737 rhedodd ddeuddeng milltir o Gasnewydd i Fedwas yn erbyn rhedwr o’r enw Prince am wobr o 1,000 gini, ac ennill; mae’n gorwedd yn eglwys Sant Gwynno yn Llanwynno, lle codwyd carreg fedd fawr yn 1866; dechreuwyd ras Nos Galan, a gynhelir bob Nos Galan yn Aberpennar, yn 1958 gan Bernard Baldwin ac mae’n dilyn cwrs ras gyntaf Guto; saif cerflun efydd gan Peter Nicholas yng nghanol Aberpennar; daw llawer o’r hanesion am ei gyflymder gan awduron diweddarach fel Glanffrwd (1888).
| Cofnod cyntaf | 1570, fel Aber PennartheFfynhonnellMountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl. |
|---|---|
| Eisteddfod Genedlaethol | 1905 a 1946FfynhonnellMountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl. |
| Ras Nos Galan | ers 1958FfynhonnellGuto Nyth Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Morgan (1700–1737), Guto Nyth Brân, a enwyd ar ôl Nyth Brân, fferm ei rieni ger y Porth; yn 1737 rhedodd ddeuddeng milltir o Gasnewydd i Fedwas yn erbyn rhedwr o’r enw Prince am wobr o 1,000 gini, ac ennill; mae’n gorwedd yn eglwys Sant Gwynno yn Llanwynno, lle codwyd carreg fedd fawr yn 1866; dechreuwyd ras Nos Galan, a gynhelir bob Nos Galan yn Aberpennar, yn 1958 gan Bernard Baldwin ac mae’n dilyn cwrs ras gyntaf Guto; saif cerflun efydd gan Peter Nicholas yng nghanol Aberpennar; daw llawer o’r hanesion am ei gyflymder gan awduron diweddarach fel Glanffrwd (1888). |
Dau enw
Ysgrifennwyd yr enw Cymraeg, Aber Pennarthe, yn 1570. Daw’r un Saesneg o dafarn y Mountain Ash, a agorodd tua 1809 ac a enwyd ar ôl criafolen a dyfai wrth ei hymyl. Wedi Eisteddfod Genedlaethol 1905 mabwysiadwyd yr hen enw Aberpennar eto.FfynhonnellMountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl.
Glo a chamlas
Dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818, a daeth glo â phobl yn gyflym: roedd 1,614 yn byw yma yn 1841 ac 11,463 ddeng mlynedd ar hugain yn ddiweddarach. Gorffennwyd neuadd y dref yn 1904.FfynhonnellMountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl.
Guto Nyth Brân
Ganed Griffith Morgan, Guto Nyth Brân, yn 1700. Yn 1737, meddir, rhedodd ddeuddeng milltir o Gasnewydd i Fedwas yn erbyn rhedwr o’r enw Prince am 1,000 gini, ac ennill. Mae’n gorwedd yn eglwys Sant Gwynno yn Llanwynno, yn uchel uwchben y dref, ac mae ei gerflun efydd yng nghanol y dref.FfynhonnellGuto Nyth Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Morgan (1700–1737), Guto Nyth Brân, a enwyd ar ôl Nyth Brân, fferm ei rieni ger y Porth; yn 1737 rhedodd ddeuddeng milltir o Gasnewydd i Fedwas yn erbyn rhedwr o’r enw Prince am wobr o 1,000 gini, ac ennill; mae’n gorwedd yn eglwys Sant Gwynno yn Llanwynno, lle codwyd carreg fedd fawr yn 1866; dechreuwyd ras Nos Galan, a gynhelir bob Nos Galan yn Aberpennar, yn 1958 gan Bernard Baldwin ac mae’n dilyn cwrs ras gyntaf Guto; saif cerflun efydd gan Peter Nicholas yng nghanol Aberpennar; daw llawer o’r hanesion am ei gyflymder gan awduron diweddarach fel Glanffrwd (1888).
Nos Galan
Dechreuodd Bernard Baldwin ras Nos Galan yn 1958, gan ddilyn cwrs ras gyntaf Guto, ac fe’i rhedir bob Nos Galan.FfynonellauGuto Nyth Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Morgan (1700–1737), Guto Nyth Brân, a enwyd ar ôl Nyth Brân, fferm ei rieni ger y Porth; yn 1737 rhedodd ddeuddeng milltir o Gasnewydd i Fedwas yn erbyn rhedwr o’r enw Prince am wobr o 1,000 gini, ac ennill; mae’n gorwedd yn eglwys Sant Gwynno yn Llanwynno, lle codwyd carreg fedd fawr yn 1866; dechreuwyd ras Nos Galan, a gynhelir bob Nos Galan yn Aberpennar, yn 1958 gan Bernard Baldwin ac mae’n dilyn cwrs ras gyntaf Guto; saif cerflun efydd gan Peter Nicholas yng nghanol Aberpennar; daw llawer o’r hanesion am ei gyflymder gan awduron diweddarach fel Glanffrwd (1888).Mountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl.
Ei phobl
Mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith pobl Aberpennar.FfynhonnellMountain Ash, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Aberpennar, ‘aber afon Pennar’, a gofnodwyd fel Aber Pennarthe yn 1570; daw’r enw Saesneg o dafarn y Mountain Ash tua 1809, a enwyd ar ôl criafolen gerllaw; roedd 1,614 o bobl yn byw yma yn 1841 ac 11,463 yn 1871; dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818; gorffennwyd neuadd y dref yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1905, ac wedi hynny y mabwysiadwyd yr enw Aberpennar, ac eto yn 1946; dechreuodd ras ffordd Nos Galan yn 1958; mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith ei phobl.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



