Syr Stanley Baker
Seren a gwneuthurwr Zulu (wedi’i gofnodi)Mab y glöwr o Lynrhedynog a ddaeth yn seren ffilm, a gynhyrchodd ac a serennodd yn Zulu, ac a roddodd y milwyr Cymreig a’u canu ar y sgrin fawr.
Syr Stanley Baker

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Rhondda Cynon Taf
Rhondda Cynon Taf
Trawyd glo ager cyntaf y Rhondda Fach yma yn 1862, a thyfodd y dref o amgylch ei phyllau.
Llun: Glynrhedynog yn y Rhondda Fach · Chris Downer, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Glynrhedynog: glyn y rhedyn
Glynrhedynog
Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, oedd y lle cyntaf yn y Rhondda i gael ei drawsnewid gan lo. Codwyd ei therasau mewn ychydig flynyddoedd i’r glowyr a’r teuluoedd a ddaeth i weithio’i phyllau.FfynhonnellFerndale, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Glynrhedynog, a enwyd ar ôl hen fferm; agorodd cangen Maerdy Rheilffordd Dyffryn Taf o’r Porth rhwng 1849 a 1856; suddwyd y siafft lo gyntaf yn 1857, wedi suddo costus gan David Davis, a Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn; roedd yn dref ffyniannus erbyn y 1880au; mae Côr Meibion Morlais, a sefydlwyd yn Tylorstown yn 1928, yma bellach; daeth yr enw Cymraeg yn ôl gydag arwyddion dwyieithog ddiwedd y 1980au; enwyd yr ysgol Gymraeg ar ôl Llyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran; ganed yr actor Stanley Baker (1928–1976) yma; 4,178 o bobl yn 2011.
| Siafft lo gyntaf | 1857FfynhonnellFerndale, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Glynrhedynog, a enwyd ar ôl hen fferm; agorodd cangen Maerdy Rheilffordd Dyffryn Taf o’r Porth rhwng 1849 a 1856; suddwyd y siafft lo gyntaf yn 1857, wedi suddo costus gan David Davis, a Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn; roedd yn dref ffyniannus erbyn y 1880au; mae Côr Meibion Morlais, a sefydlwyd yn Tylorstown yn 1928, yma bellach; daeth yr enw Cymraeg yn ôl gydag arwyddion dwyieithog ddiwedd y 1980au; enwyd yr ysgol Gymraeg ar ôl Llyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran; ganed yr actor Stanley Baker (1928–1976) yma; 4,178 o bobl yn 2011. |
|---|---|
| Côr Meibion Morlais | 1928FfynhonnellFerndale, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Glynrhedynog, a enwyd ar ôl hen fferm; agorodd cangen Maerdy Rheilffordd Dyffryn Taf o’r Porth rhwng 1849 a 1856; suddwyd y siafft lo gyntaf yn 1857, wedi suddo costus gan David Davis, a Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn; roedd yn dref ffyniannus erbyn y 1880au; mae Côr Meibion Morlais, a sefydlwyd yn Tylorstown yn 1928, yma bellach; daeth yr enw Cymraeg yn ôl gydag arwyddion dwyieithog ddiwedd y 1980au; enwyd yr ysgol Gymraeg ar ôl Llyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran; ganed yr actor Stanley Baker (1928–1976) yma; 4,178 o bobl yn 2011. |
| Stanley Baker | ganed yma, 1928FfynhonnellBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’ |
Enw hen fferm oedd yr enw Cymraeg, glyn y rhedyn. Daeth yn ôl i ddefnydd bob dydd gydag arwyddion ffordd dwyieithog diwedd y 1980au.FfynhonnellFerndale, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Glynrhedynog, a enwyd ar ôl hen fferm; agorodd cangen Maerdy Rheilffordd Dyffryn Taf o’r Porth rhwng 1849 a 1856; suddwyd y siafft lo gyntaf yn 1857, wedi suddo costus gan David Davis, a Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn; roedd yn dref ffyniannus erbyn y 1880au; mae Côr Meibion Morlais, a sefydlwyd yn Tylorstown yn 1928, yma bellach; daeth yr enw Cymraeg yn ôl gydag arwyddion dwyieithog ddiwedd y 1980au; enwyd yr ysgol Gymraeg ar ôl Llyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran; ganed yr actor Stanley Baker (1928–1976) yma; 4,178 o bobl yn 2011.
Wedi suddo costus tarodd David Davis wythïen dda yma, a suddwyd y siafft gyntaf yn 1857. Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn, ac erbyn y 1880au roedd yn dref ffyniannus.FfynhonnellFerndale, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Glynrhedynog, a enwyd ar ôl hen fferm; agorodd cangen Maerdy Rheilffordd Dyffryn Taf o’r Porth rhwng 1849 a 1856; suddwyd y siafft lo gyntaf yn 1857, wedi suddo costus gan David Davis, a Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn; roedd yn dref ffyniannus erbyn y 1880au; mae Côr Meibion Morlais, a sefydlwyd yn Tylorstown yn 1928, yma bellach; daeth yr enw Cymraeg yn ôl gydag arwyddion dwyieithog ddiwedd y 1980au; enwyd yr ysgol Gymraeg ar ôl Llyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran; ganed yr actor Stanley Baker (1928–1976) yma; 4,178 o bobl yn 2011.
Mae Côr Meibion Morlais, a ddechreuwyd yn Tylorstown yn 1928, yn canu yng Nglynrhedynog bellach, ac mae’r ysgol Gymraeg yn cymryd ei henw o Lyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran.FfynhonnellFerndale, Rhondda Cynon Taf ↗Wikipedia (Saesneg)Glynrhedynog, a enwyd ar ôl hen fferm; agorodd cangen Maerdy Rheilffordd Dyffryn Taf o’r Porth rhwng 1849 a 1856; suddwyd y siafft lo gyntaf yn 1857, wedi suddo costus gan David Davis, a Glynrhedynog oedd y gymuned gyntaf yn y Rhondda i’w diwydiannu’n llawn; roedd yn dref ffyniannus erbyn y 1880au; mae Côr Meibion Morlais, a sefydlwyd yn Tylorstown yn 1928, yma bellach; daeth yr enw Cymraeg yn ôl gydag arwyddion dwyieithog ddiwedd y 1980au; enwyd yr ysgol Gymraeg ar ôl Llyn y Forwyn, y llyn ym Mharc Darran; ganed yr actor Stanley Baker (1928–1976) yma; 4,178 o bobl yn 2011.
Ganed yr actor Syr Stanley Baker yn 32 Albany Street ar 28 Chwefror 1928. Gwelodd athro yn ysgol Glynrhedynog ei ddawn, ac yn bedair ar ddeg oed roedd ar y sgrin.FfynhonnellBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’
Mab y glöwr o Lynrhedynog a ddaeth yn seren ffilm, a gynhyrchodd ac a serennodd yn Zulu, ac a roddodd y milwyr Cymreig a’u canu ar y sgrin fawr.
Syr Stanley BakerFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf