Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Rhondda Cynon Taf

Rhondda Cynon Taf

Treorci · Treorchy

Tref y Rhondda sy’n enwog am ei chôr meibion, a sefydlwyd yn 1883.

Llun: Treorci yn y Rhondda Fawr · Ben Salter, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Rhondda Cynon TafYn Gymraeg: Treorci51.660° N, 3.506° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Treorci: tref ar afon Orci

Treorci

  • Tre tref
  • orci afon Orci

Treorchy

  • Tre tref
  • orchy afon Orciffurf ar Orci

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tref y gân yw Treorci, yn y Rhondda Fawr uchaf. Canodd ei chôr meibion i’r Frenhines Victoria yn Windsor yn 1895, ac yn 2020 enwyd ei stryd brysur yn stryd fawr orau’r Deyrnas Unedig.

Y côr yn canu yn Windsor1895
Eisteddfod Genedlaethol1928
Stryd Fawr y Flwyddyn y DU2020

Glo

Tyfodd Treorci’n dref ddiwydiannol wedi 1851. Agorodd Glofa Abergorci fel lefel yn 1859, a suddodd David Davies o Landinam y pwll dwfn cyntaf yn y 1860au.

Y côr

Ffurfiwyd un o gorau meibion cyntaf y dref yng Ngwesty’r Fuwch Goch yn 1883, ac yn 1895 canodd gerbron y Frenhines Victoria yng Nghastell Windsor. Mae’r côr presennol, a ffurfiwyd eto yn 1946, wedi ennill yn yr Eisteddfod Genedlaethol wyth gwaith, record, a hwn oedd y côr Cymreig cyntaf i ganu yn Nhŷ Opera Sydney, yn 1986.

Cymraeg yn y Rhondda

Yn 1901 siaradai bron i ddau o bob tri o bobl y Rhondda Gymraeg. Daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i Dreorci yn 1928, ei hunig ymweliad â’r Rhondda, ac yn 1950 agorodd Ysgol Gymraeg Ynyswen yn ysgol Gymraeg gyntaf y cwm.

Ei phobl

Ganed yr hanesydd John Davies, awdur Hanes Cymru, y bardd Euros Bowen a Donald Davies, un o arloeswyr y packet switching sy’n cario’r we, i gyd yn Nhreorci.

Capel a chân

Ar fap y trefi →

Pobl Treorci

1924–2000

Donald Davies

Dyfeisiwr newid pecynnau (wedi’i gofnodi)

Ganed yn Nhreorci; dyfeisiodd newid pecynnau yn 1965, y dull y mae pob neges, tudalen a fideo yn croesi’r rhyngrwyd drwyddo.

Donald Davies

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf