Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Merthyr Tudful

Merthyr Tudful

Aberfan

Ar 21 Hydref 1966 llithrodd tomen lo ar ysgol y pentref; bu farw 144, 116 ohonynt yn blant.

Llun: Mynwent Aberfan, lle cofir y plant · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Merthyr Tudful51.695° N, 3.346° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Aberfan: aber afon Fan

Aberfan

  • Aber ceg afon
  • fan nant Fan

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Aberfan ar lethr gorllewinol cwm Taf, bedair milltir islaw Merthyr. Ar 21 Hydref 1966 llithrodd tomen lo i lawr ar ysgol Pantglas a’r tai wrth ei hymyl, a chollwyd 116 o blant a 28 o oedolion. Cofir am y pentref am ei ddewrder a’i frwydr hir am gyfiawnder.

Suddo Glofa Merthyr Vale1869
Y trychineb21 Hydref 1966
Agor yr Ardd Goffa1973

Pentref glofaol

Pan suddwyd Glofa Merthyr Vale yn 1869, dau fwthyn a thafarn oedd Aberfan. Erbyn 1966 roedd tua 5,000 o bobl yn byw yma, y rhan fwyaf mewn teuluoedd a weithiai yn y glo.

Yr achub

Roedd glowyr o’r lofa yno o fewn ugain munud, a rhedodd pobl y pentref i’r ysgol a chloddio drwy’r rwbel â’u dwylo. Cysgododd clerc cinio’r ysgol, Nansi Williams, bump o blant â’i chorff ei hun, a bu’r pump fyw. Anfonodd bron i 88,000 o bobl roddion i’r gronfa goffa.

Y tomennydd

Ymladdodd pobl Aberfan am flynyddoedd i gael symud y tomennydd a oedd ar ôl uwchben eu cartrefi, ac yn y diwedd fe enillon nhw.

Cofio

Saif yr Ardd Goffa lle safai Ysgol Iau Pantglas, gyda muriau cerrig isel yn dangos y dosbarthiadau, ac fe’i hagorwyd yn 1973. Ym mynwent y llethr mae dwy res hir o fwâu gwyn yn nodi’r beddau, ac mae’r pentref yn gofalu amdanynt o hyd. Ar gyfer yr hanner canfed flwyddyn ysgrifennodd Karl Jenkins Cantata Memoria: For the Children.

Aberfan

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Trychineb Aberfan

    Mae tomen lo yn llithro ar ysgol y pentref ar 21 Hydref, gan ladd 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant.

    Trychineb Aberfan
  2. Adroddiad Tribiwnlys Aberfan

    Mae’r Tribiwnlys dan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies yn canfod mai ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb, ac y gellid a dylid bod wedi atal trychineb Aberfan.

    Adroddiad Tribiwnlys Aberfan
  3. Arian Aberfan yn dychwelyd

    Mae Ron Davies, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, yn ad-dalu’r £150,000 a gymerwyd o Gronfa Trychineb Aberfan yn 1968 i glirio’r tomenni. Yn 2007 mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn ychwanegu £2 filiwn at gofebion ac ysgolion y pentref.

    Arian Aberfan yn dychwelyd

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf