T. E. Lawrence
Lawrence o Arabia (wedi’i gofnodi)Fe’i ganed yn Nhremadog yng Ngwynedd a daeth yn fyd-enwog fel Lawrence o Arabia, arweinydd gyda gwrthryfel yr Arabiaid yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac awdur Seven Pillars of Wisdom.
T. E. Lawrence
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Codwyd gan William Madocks wedi i’w forglawdd mawr, y Cob, gael ei orffen yn 1811. Cariodd ei llongau lechi Ffestiniog o amgylch y byd.
Llun: Yr harbwr, Porthmadog · Skinsmoke, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Porthmadog: porth Madocks
Porthmadog
Enillwyd Porthmadog o’r môr. Cododd William Madocks y Cob ar draws y Traeth Mawr a chynllunio Tremadog wrth ei ochr, a daeth yr harbwr a sgwriwyd gan yr afon yn borthladd llechi Ffestiniog.FfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd.
| Dechrau Tremadog | 1805FfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd. |
|---|---|
| Llechi a allforiwyd yn 1873 | Dros 116,000 tunnellFfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd. |
| Eisteddfod Genedlaethol | 1987FfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd. |
Enillodd morglawdd Madocks, y Cob, lawer o’r Traeth Mawr o’r môr, a chodwyd bythynnod cyntaf Tremadog yn 1805. Pan drowyd afon Glaslyn sgwriodd harbwr dwfn, a chodwyd y ceiau cyhoeddus cyntaf yn 1825. Mae’r enw’n uno porth a Madocks, ac mae rhai’n ei gysylltu â Madog ab Owain Gwynedd hefyd.FfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd.
Agorodd Rheilffordd Ffestiniog ar 20 Ebrill 1836, a’r wagenni llawn llechi’n rholio i lawr drwy ddisgyrchiant o Flaenau i’r harbwr. Daeth stêm yn 1863, ac yn 1865 hi oedd y rheilffordd gul gyntaf ym Mhrydain i gario teithwyr.FfynhonnellFfestiniog Railway ↗Wikipedia (Saesneg)Pasiwyd Deddf Rheilffordd Ffestiniog ar 23 Mai 1832, ac agorodd y lein ar 20 Ebrill 1836, gyda thanio canonau; rhedai’r wagenni llechi llawn i lawr drwy ddisgyrchiant o chwareli Blaenau Ffestiniog i’r harbwr ym Mhorthmadog, a thynnai ceffylau’r rhai gwag yn ôl i fyny, gan reidio i lawr mewn wagenni dandi; mae’r lled yn 1 troedfedd 11½ modfedd; cyrhaeddodd yr injan stêm Mountaineer ar 18 Gorffennaf 1863, yna The Princess, a rhedodd y trên stêm swyddogol cyntaf ar 23 Hydref 1863; dechreuodd trenau teithwyr swyddogol yn 1865, y rheilffordd gul gyntaf ym Mhrydain i gario teithwyr; daeth y Fairlie dwbl cyntaf yn 1869; daeth y teithwyr i ben yn 1939 a’r llechi yn 1946; cymerodd gwirfoddolwyr drosodd yn 1954 a rhedodd trenau eto o 1955; dyma’r cwmni rheilffordd hynaf yn y byd sy’n dal i fodoli.
Adeiladai Porthmadog ei llongau ei hun, a lansiwyd yr olaf o’i sgwneri tri hwylbren, y Western Ocean Yachts, yn 1913. Gadawodd y llwyth olaf o lechi ar y môr yn 1946.FfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd.
Mae Rheilffordd Ffestiniog a Rheilffordd Eryri, a ailagorwyd o Gaernarfon yn 2011, ill dwy’n rhedeg o’r harbwr. Yn Nhremadog saif y tŷ lle ganed T. E. Lawrence yn 1888.FfynhonnellPorthmadog ↗Wikipedia (Saesneg)Porthmadog, tref yng Ngwynedd; cododd William Madocks y Cob, morglawdd a adferodd lawer o’r Traeth Mawr, ac o 1805 cynlluniodd Dremadog, tref newydd ychydig i’r gogledd; ymddangosodd y cei cyhoeddus cyntaf yn 1825 wedi i afon Glaslyn gael ei throi a sgwrio harbwr; mae’r enw’n uno Port a Madocks, a chred rhai ei fod yn anrhydeddu Madog ab Owain Gwynedd; agorwyd Rheilffordd Ffestiniog yn 1836 i ddod â llechi i’r porthladd, a throes at stêm yn 1863; allforiwyd dros 116,000 tunnell o lechi yn 1873, a gadawodd y llwyth olaf ar y môr yn 1946; daeth adeiladu llongau i ben yn 1913, pan lansiwyd yr olaf o’r Western Ocean Yachts tri hwylbren; ganed T. E. Lawrence yn Nhremadog yn 1888; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1987; ailagorwyd Rheilffordd Eryri o Gaernarfon yn 2011; mae 74.9% o’r bobl yn siarad Cymraeg yn rheolaidd.
Fe’i ganed yn Nhremadog yng Ngwynedd a daeth yn fyd-enwog fel Lawrence o Arabia, arweinydd gyda gwrthryfel yr Arabiaid yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac awdur Seven Pillars of Wisdom.
T. E. LawrenceMae’r rheilffordd lechi o Flaenau Ffestiniog i Borthmadog yn agor, a’i wagenni llwythog yn rhedeg yr holl ffordd i lawr drwy ddisgyrchiant.
Agor Rheilffordd FfestiniogFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf