

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro
Sir Benfro
Saundersfoot
Codwyd ei harbwr tua 1830 i allforio glo carreg caled maes glo Sir Benfro.
Llun: Harbwr a phentref Saundersfoot · Rollercow, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Saundersfoot: o enw teulu, Saunders, a ‘foot’ am droed y cwm yn ôl pob tebyg
Tyfodd Saundersfoot, Llanussyllt gynt, llan Sant Ussyllt, o draeth lle llwythid glo yn harbwr bach prysur i lo carreg y pyllau lleol.FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot.
| Caniatáu’r harbwr | 1829FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot. |
|---|---|
| Glanfeydd yn 1837 | 5FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot. |
| Nofwyr Dydd Calan, 2016 | dros 1,500FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot. |
Sant Ussyllt
Yng Nghymru’r Oesoedd Canol Llanussyllt oedd y lle, ac wedi’r goncwest Normanaidd St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt. Saif yr eglwys mewn pant i’r gogledd o’r pentref ac mae’n rhestredig Gradd II*.FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot.
Glo a haearn
Roedd glo wedi’i allforio o’r traeth ers canrifoedd pan roddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot yn 1829 i godi harbwr i’r glo carreg. Erbyn 1837 roedd ganddo bum glanfa i lo a mwyn haearn.FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot.
Y tramffyrdd
Deuai tramffyrdd â’r glo o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a llinell tramffordd Stepaside sy’n ffurfio glan y môr heddiw.FfynhonnellSaundersfoot ↗Wikipedia (Saesneg)Saundersfoot, a adwaenid yng Nghymru’r Oesoedd Canol fel Llanussyllt ac wedi’r goncwest Normanaidd fel St Issels, ar ôl eglwys blwyf Sant Ussyllt; rhoddodd y Senedd ganiatâd i Gwmni Rheilffordd a Harbwr Saundersfoot godi’r harbwr yn 1829, i allforio glo carreg o’r pyllau lleol, er bod glo wedi mynd o’r traeth ers canrifoedd; erbyn 1837 roedd gan y porthladd bum glanfa i lo a mwyn haearn; rhedai tramffyrdd o bwll Bonville’s Court ac o Stepaside, a’r ail sy’n ffurfio glan y môr heddiw; mae eglwys Sant Ussyllt, mewn pant i’r gogledd o’r pentref, yn rhestredig Gradd II*; denodd y nofio Dydd Calan dros 1,500 o bobl yn 2016; roedd William Frost (1848–1935), cynllunydd peiriant hedfan cynnar, o Saundersfoot.
Peiriant hedfan Bill Frost
Cofrestrodd William Frost, a aned yn Saundersfoot yn 1848, batent ar ei beiriant hedfan yn 1894, yn rhannol yn falŵn ac yn rhannol yn gleidr, a dywedir iddo ei hedfan yma tua 1896.FfynhonnellBill Frost ↗Wikipedia (Saesneg)William Frost (28 Mai 1848 – Mawrth 1935), Cymro a ddyluniodd beiriant hedfan cynnar, Gleider-Awyrlong Frost; ganed yn Saundersfoot, Sir Benfro, yn fab i Rebecca a John Frost; dechreuodd ei uchelgais i ddyfeisio peiriant hedfan tua 1880; roedd y peiriant mewn egwyddor yn debyg i awyren esgyn fertigol gyda thanciau llawn nwy; yn ôl y patent fe’i codwyd gan ddau wyntyll gwrthdroadwy yn troi’n llorweddol, a phan oedd yn ddigon uchel lledwyd a gogwyddwyd yr adenydd â lifer fel ei fod yn arnofio ymlaen ac i lawr, a phan oedd yn ddigon isel gwrthdrowyd y lifer fel ei fod yn codi i fyny ac ymlaen; llywio â helm ar y blaen; yr Edinburgh Evening News, Hydref 1895: ‘mae’r dyfeisiwr yn rhagweld yn hyderus y bydd yn teithio ar gyfradd o 100 milltir yr awr’; disgrifiodd Byron Rogers, ar sail A Pembrokeshire Pioneer gan Roscoe Howells (2007), y peiriant fel ‘rhan falŵn, rhan gleider wedi’i bweru, gyda phedalau traed yn gweithio llafnau tebyg i rai hofrennydd’; derbyniwyd a chofrestrwyd y patent yn Llundain ar 25 Hydref 1894, rhif 1894-20431; dywedir i Frost hedfan yn Saundersfoot ar neu tua 24 Medi 1896 am tua 500 metr cyn disgyn i lwyni (aeth hediad modur cyntaf y brodyr Wright 120 troedfedd mewn 12 eiliad); yn y nos wedi’r hediad dinistriwyd y peiriant gan storm enbyd; cadwyd yr hanes yng nghof y fro.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



