Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Llanddowror

O’r fan hon y rhedodd Griffith Jones ei ysgolion cylchynol, gan ddysgu cenedl i ddarllen Cymraeg.

Llun: Eglwys Teilo, Llanddowror, lle pregethai Griffith Jones · Roger Cornfoot, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Llanddowror: llan y dyfrwyr

Llanddowror

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • ddowror y dyfrwyr

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llanddowror yw’r pentref bach lle rhedodd ei reithor, Griffith Jones, yr ysgolion cylchynol a ddysgodd bobl Cymru i ddarllen.

Rheithor Llanddowroro 27 Gorffennaf 1716
Dechrau’r ysgolion cylchynol1731
Wedi dysgu darllen erbyn 1761dros 200,000

Griffith Jones

Ganed Griffith Jones ym mhlwyf Penboyr, a bu’n fugail cyn mynd i ysgol ramadeg Caerfyrddin ac i’r Eglwys. Yn Nhalacharn a Llandeilo Abercywyn daeth yn enwog fel pregethwr, a deuai miloedd o bob rhan o dde Cymru i’w glywed, mewn eglwysi, mewn mynwentydd ac weithiau ar y mynyddoedd.

Y rheithor

Ar 27 Gorffennaf 1716 gwnaeth ei noddwr Syr John Philipps ef yn rheithor Llanddowror, a gyda Moses Williams ac Erasmus Saunders gweithiodd dros argraffiadau newydd y Beibl Cymraeg yn 1717 a 1727.

Yr ysgolion cylchynol

Yn 1731 dechreuodd ei ysgolion cylchynol. Arhosai pob un am tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen, gan ddysgu yn Gymraeg, ‘iaith y bobl’, ac erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt. Cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd 1779.

Y pentref

Bu farw Griffith Jones yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror. Mae’r pentref tua dwy filltir o Sanclêr, ac ers 2014 mae’r briffordd yn ei osgoi.

Griffith Jones

Ar fap y trefi →

Pobl Llanddowror

1683–1761

Griffith Jones

Llanddowror (wedi’i gofnodi)

Dysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.

Griffith Jones

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf