Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Sanclêr · St Clears

Saif twmpath castell a phriordy Normanaidd ger afon Taf. Torrodd helyntion Beca allan eto wrth y tollbyrth yma yn 1842.

Llun: Neuadd y Dref, Sanclêr · N Chadwick, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir GaerfyrddinYn Gymraeg: Sanclêr51.818° N, 4.499° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Sanclêr: ar ôl Sant Clarus

St Clears

  • St Saesneg: sant
  • Clears Sant Clêr; Sanclêr yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Sanclêr, ar afon Taf, o amgylch castell Normanaidd a phriordy Clwniaidd, ac yn 1842 roedd yng nghalon mudiad Beca.

Codi’r twmpath castelltua 1093
Sefydlu’r priordytua 1100
Telesgop yn Nhrefenty1609

Castell a phriordy

Tua 1093 cododd Normaniaid dan Bretel de St Clair dwmpath castell yma, ac yn 1405 ildiodd y castell i Owain Glyndŵr. Sefydlwyd eglwys briordy Mair Magdalen tua 1100 yn dŷ Clwniaidd i St Martin-des-Champs.

Telesgop yn 1609

Yn 1609 gosododd Syr William Lower a John Protheroe un o delesgopau cyntaf Prydain yn Nhrefenty, ger y dref.

Beca

Yn 1842 roedd Sanclêr yng nghalon helyntion Beca, pan dorrodd ffermwyr mewn dillad merched y tollbyrth. Daeth comisiwn brenhinol, a haneriodd Deddf yr Ymddiriedolaethau Tyrpeg 1844 y doll ar galch.

Thomas Charles

Ganed Thomas Charles o’r Bala, a ddechreuodd ei ysgolion Sul yn 1787 ac a olygodd Feibl Cymraeg cyntaf Cymdeithas y Beibl yn 1807, ger Sanclêr yn 1755.

Helyntion Beca (1839–1843)

Ar fap y trefi →

Pobl Sanclêr

1132–1197

Yr Arglwydd Rhys

Y Tywysog Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth (wedi’i gofnodi)

Noddwr beirdd a threfnydd yr eisteddfod gyntaf y gwyddys amdani, yn Aberteifi yn 1176.

Yr Arglwydd Rhys

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf