Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Llansteffan

Codwyd y castell ar y pentir uwchben y Tywi y tu mewn i gaer o Oes yr Haearn. Cipiodd meibion Gruffudd ap Rhys ef oddi ar y Normaniaid yn 1146.

Llun: Y traeth a’r pentref yn Llansteffan · Gordon Hatton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Llansteffan: eglwys Ystyffan, sant cynnar

Llansteffan

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • steffan Ystyffan, sant cynnar

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Llansteffan ar aber Tywi, o dan gastell Normanaidd o’r 1100au ar bentir.

Y castelly 1100au
Cipiwyd gan GlyndŵrGorffennaf 1403
Poblogaeth941

Eglwys Ystyffan

Mae’r pentref wedi’i enwi ar ôl Ystyffan, cydymaith i Deilo yn y 500au, ac mae ei eglwys yn adeilad rhestredig Gradd II*.

Yr arglwyddi

Maurice FitzGerald, mab Nest ferch Rhys, tywysoges y Deheubarth, oedd arglwydd Llansteffan, a’i nai oedd Gerallt Gymro.

Glyndŵr

Ym mis Gorffennaf 1403 cipiodd Owain Glyndŵr Lansteffan, gyda Dryslwyn a Chastellnewydd Emlyn, wrth i’w fyddin symud i lawr dyffryn Tywi.

Fferi a maer

Rhedai fferi draw i Lan-y-fferi hyd y 1950au ac ailddechreuodd yn 2018, ac mae’r pentref wedi dewis maer hwyl ers 1875 o leiaf. Mae Plas Llansteffan yn adeilad rhestredig Gradd II*.

Gruffudd ap RhysYr Arglwydd Rhys

Ar fap y trefi →

Pobl Llansteffan

c. 1090–1137

Gruffudd ap Rhys

Tywysog Deheubarth, gŵr Gwenllian (wedi’i gofnodi)

Mab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.

Gruffudd ap Rhys
1132–1197

Yr Arglwydd Rhys

Y Tywysog Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth (wedi’i gofnodi)

Noddwr beirdd a threfnydd yr eisteddfod gyntaf y gwyddys amdani, yn Aberteifi yn 1176.

Yr Arglwydd Rhys

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf