Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro

Sir Benfro

Arberth · Narberth

Llys Pwyll, Pendefig Dyfed, yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi.

Llun: Canol Arberth · Sarah and Iain, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir BenfroYn Gymraeg: Arberth51.798° N, 4.743° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Arberth: ar berth

Arberth

  • Ar ar
  • berth perth, gwrycho perth (treiglad meddal: p → b)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Arberth o amgylch llys Cymreig, ac yn y Mabinogi dyma brif lys Pwyll, Pendefig Dyfed.

Mabinogiy Gainc Gyntaf a’r Drydedd Gainc
Ailagor y castell2005
Adeiladau rhestredig70

Yr enw

Daw Arberth o ar a perth; tyfodd y Saesneg Narberth o’r Gymraeg ‘yn Arberth’.

Llys Pwyll

Yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi mae Pwyll, Pendefig Dyfed, yn cynnal llys yn Arberth, ac oddi yma mae’n mynd i Annwn, yn ennill y teitl Pen Annwn ac yn caru Rhiannon. Mae’r Drydedd Gainc yn dod â’r stori’n ôl i Arberth.

O lys i gastell

Tyfodd y dref o amgylch llys Cymreig a daeth wedyn yn gadarnle Normanaidd ar linell y Landsker. Saif lloc amddiffynedig hŷn ar Fryn y Gwersyll i’r de o’r dref.

Y castell heddiw

Ailagorodd y castell adfeiliedig i’r cyhoedd yn 2005 gyda drama i blant o Culhwch ac Olwen. Aeth y bardd Waldo Williams i Ysgol Sir Arberth.

Ymweld

Mae gan y dref 70 o adeiladau rhestredig, a chynhaliwyd ei Gŵyl Fwyd bob mis Medi ers 1998.

Pwyll a RhiannonY Mabinogion

Ar fap y trefi →

Pobl Arberth

Y Pedair Cainc

Rhiannon

Brenhines Dyfed, arglwyddes y march gwyn (cronicl cynnar:Pedair Cainc y Mabinogi, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)

Merch Hefeydd Hen, gwraig Pwyll ac wedyn Manawydan, a mam Pryderi. Gwraig ddoethaf ac amyneddgaraf y Pedair Cainc, y deffrôi ei hadar y meirw.

Rhiannon
Y Pedair Cainc

Pryderi

Tywysog Dyfed, unig arwr y pedair Cainc (cronicl cynnar:Pedair Cainc y Mabinogi, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)

Mab Pwyll a Rhiannon, a gollwyd y noson y’i ganed ac a gafwyd yng Ngwent. Ef yw’r unig arwr sy’n ymddangos ym mhob un o Bedair Cainc y Mabinogi: fe’i genir yn y Gyntaf, a bydd farw yn y Bedwaredd.

Pryderi

Ar y llinell amser

  1. Gruffudd ap Rhys yn dod adref

    Mae Gruffudd, mab Rhys ap Tewdwr, yn ôl o’i alltudiaeth yn Iwerddon, yn codi gwŷr ifanc Deheubarth ac yn ymosod ar gestyll Normanaidd Arberth, Llanymddyfri ac Abertawe.

    Gruffudd ap Rhys yn dod adref

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf