Robert Recorde
Y gŵr a wnaeth yr hafalnod (wedi’i gofnodi)Meddyg a mathemategydd o Ddinbych-y-pysgod a ddyfeisiodd yr hafalnod ac a ddysgodd rifyddeg i’r byd Saesneg.
Robert Recorde

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro
Sir Benfro
Canwyd ei chlod mewn cerdd Gymraeg o’r 800au, Etmic Dinbych. Hwyliodd Harri Tudur oddi yma i alltudiaeth yn 1471.
Llun: Yr harbwr, Dinbych-y-pysgod · Humphrey Bolton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Dinbych-y-pysgod: din bych y pysgod
Dinbych-y-pysgod
Tenby
Canwyd clod Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’, mewn cerdd Gymraeg o’r 800au yn ôl pob tebyg, ac mae ei muriau canoloesol yn dal i amgylchynu’r hen dref uwchben yr harbwr.FfynonellauTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011.Tenby ↗Wikipedia (Saesneg)Cysgododd Harri Tudur, Harri VII i ddod, yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; mae muriau’r dref o’r drydedd ganrif ar ddeg, gyda phorth y Pum Bwa, yn amgáu’r hen dref o hyd.
| Etmic Dinbych | yr 800au yn ôl pob tebygFfynhonnellTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011. |
|---|---|
| Siarter William de Valence | 1290FfynhonnellTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011. |
| Bwrdeistref Elisabeth I | 1581FfynhonnellTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011. |
Y sôn cynharaf am y dref yw’r gerdd Gymraeg Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg. Ar Fryn y Castell y safai’r amddiffynfa garreg gyntaf.FfynhonnellTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011.
Gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd siarter i Ddinbych-y-pysgod yn 1290. Mae muriau’r 1200au, gyda phorth y Pum Bwa, yn dal i amgáu’r hen dref.FfynonellauTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011.Tenby ↗Wikipedia (Saesneg)Cysgododd Harri Tudur, Harri VII i ddod, yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; mae muriau’r dref o’r drydedd ganrif ar ddeg, gyda phorth y Pum Bwa, yn amgáu’r hen dref o hyd.
Yn 1405 daeth byddin Ffrengig-Gymreig Owain Glyndŵr ymlaen i Ddinbych-y-pysgod o Hwlffordd. Yn 1471 cysgododd Harri Tudur ifanc yn y dref cyn hwylio i alltudiaeth yn Llydaw.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1405 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)28 Chwefror 1405: llofnodwyd y Cytundeb Tridarn gan Lyndŵr, Edmund Mortimer ac iarll Northumberland; ddechrau Awst, cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr; ymosododd y llu Ffrengig a Chymreig ar Hwlffordd ac yna Ddinbych-y-pysgod; 22 Awst, gwersyllodd y fyddin ar Woodbury Hill, yn wynebu’r Saeson ar Abberley Hill; Awst 1405, ei ail senedd yn Harlech, gyda llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl.Tenby ↗Wikipedia (Saesneg)Cysgododd Harri Tudur, Harri VII i ddod, yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; mae muriau’r dref o’r drydedd ganrif ar ddeg, gyda phorth y Pum Bwa, yn amgáu’r hen dref o hyd.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
Ysgrifennodd Robert Recorde, a aned yn Ninbych-y-pysgod, y llyfr Saesneg cyntaf ar algebra, ac yn The Whetstone of Witte yn 1557 yr ymddangosodd yr arwydd hafal mewn print gyntaf, ‘bicause noe .2. thynges, can be moare equalle’.FfynonellauRobert Recorde ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Ninbych-y-pysgod tua 1510; yn Rhydychen o tua 1525, cymerodd ddoethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545; meddyg a mathemategydd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian yn Iwerddon; ysgrifennodd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557), lle mae’r arwydd hafal yn ymddangos mewn print gyntaf, “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”; yn 1557 cyflwynodd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg; wedi’i ddal am ddyled, bu farw yng ngharchar King’s Bench, Southwark, erbyn canol Mehefin 1558.Recorde, Robert (c. 1512 – 1558), mathematician and physician ↗Gordon Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Ninbych-y-pysgod, yr ail o ddau fab Thomas Recorde a Ros Johns, merch Thomas ap John ap Siôn o Fachynlleth; sefydlodd ei daid Roger Recorde fusnes masnach yn y dref; efallai iddo gael ei ddysgu gan offeiriaid siantri eglwys y Santes Fair, Dinbych-y-pysgod; aeth i Rydychen yn 1525, yn dair ar ddeg oed, daeth yn B.A. ar 16 Chwefror 1530 ac yn gymrawd Coleg All Souls y flwyddyn wedyn, a chafodd drwydded Rhydychen i ymarfer meddygaeth yn 1533; symudodd i Gaergrawnt tua 1537 a’i wneud yn M.D. yn 1545; arhosodd ei lyfr rhifyddeg, The Grounde of Artes, ymddiddan rhwng athro a disgybl, a argraffwyd gan Reyner Wolfe yn 1543, mewn print am dros 150 mlynedd mewn mwy na deugain argraffiad; wedi ymsefydlu yn Llundain yn feddyg, cyhoeddodd The Urinal of Physick (1547), mewn print am tua 130 mlynedd; gyda John Leland a Robert Talbot achubodd lawysgrifau Hen Saesneg rhag eu colli; ysgrifennwyd ei lyfr geometreg, The Pathway to Knowledge, yn Saesneg i ddynion ymarferol na allent ddarllen Euclid Lladin; dywedodd y diwygiwr Edward Underhill, yn glaf yng ngharchar Newgate, i Recorde ymweld ag ef yn y carchar mewn perygl mawr a’i drin am ddim; yn 1548 goruchwyliodd waith haearn Pentyrch ger Caerdydd, ac yn 1549 daeth yn rheolwr bathdy Durham House ac yna bathdy Bryste; ysgrifennodd The Castle of Knowledge (1556) i forwyr Cwmni’r Anturiaethwyr Masnach i Diroedd Newydd, a chwiliai am y Fordaith Ogledd-ddwyreiniol; ym Mai 1551 fe’i gwnaed yn arolygwr Mwyngloddiau ac Arian Iwerddon; bu farw yn 1558.
Prynodd Syr William Paxton ei dŷ cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau dŵr môr ym mis Gorffennaf 1806, a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829. Mae eglwys y Santes Fair o’r 1400au.FfynhonnellTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011.
Ganed Augustus John ar yr Esplanâd yn 1878, a magwyd ef a’i chwaer Gwen yma, yn braslunio gwylanod, cregyn a physgod ar y traeth. Mae cychod o’r harbwr yn cludo ymwelwyr at fynaich Ynys Bŷr.FfynonellauAugustus John ↗Wikipedia (Saesneg)Augustus Edwin John (4 Ionawr 1878 – 31 Hydref 1961), peintiwr, lluniadydd ac ysgythrwr o Gymro; am gyfnod fe’i hystyrid yn artist pwysicaf Prydain: dywedodd Virginia Woolf fod ‘oes Augustus John yn gwawrio’ erbyn 1908, a galwodd Wyndham Lewis y deng mlynedd hyd 1914 yn ‘ddegawd Awgwstaidd’; ganed yn Ninbych-y-pysgod, ar The Esplanade; magodd ei fam gariad at luniadu ynddo ef a’i chwaer Gwen; am gyfnod byr yn Ysgol Gelf Dinbych-y-pysgod yn ddwy ar bymtheg; yn y Slade daeth yn brif ddisgybl Henry Tonks a hyd yn oed cyn graddio fe’i hystyrid y lluniadydd mwyaf dawnus o’i genhedlaeth; enillodd Wobr y Slade yn 1898 â Moses and the Brazen Serpent; o tua 1910 peintiodd yng nghwm Arenig gyda J. D. Innes a Derwent Lees; carai Martigues yn Provence; ar hyd ei oes ymddiddorai yn y Romani, gan ddysgu siarad eu hiaith, a bu’n Llywydd y Gypsy Lore Society o 1937 hyd ei farw; yn Rhagfyr 1917 fe’i neilltuwyd i luoedd Canada fel arlunydd rhyfel, gan wneud portreadau cofiadwy o filwyr Canada; dadorchuddiwyd ei furlun rhyfel mawr anorffenedig, The Canadians Opposite Lens, 12 troedfedd wrth 40, yn Amgueddfa Ryfel Canada yn Ottawa yn 2011; erbyn y 1920au prif beintiwr portreadau Prydain, gan beintio T. E. Lawrence, Thomas Hardy, W. B. Yeats, George Bernard Shaw a’r soddgrythores Guilhermina Suggia; efallai mai ei bortread enwocaf yw un o’i gyd-wladwr Dylan Thomas, a gedwir yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd a’r Oriel Bortreadau Genedlaethol; dangosodd ei waith yn Jamaica yn 1937 ‘haf bach Mihangel ei athrylith greadigol’.Gwen John ↗Wikipedia (Saesneg)Gwendolen Mary John (22 Mehefin 1876 – 18 Medi 1939), arlunydd o Gymraes a weithiodd yn Ffrainc am y rhan fwyaf o’i gyrfa; mae ei pheintiadau, portreadau o fenywod dienw gan mwyaf, mewn ystod o arlliwiau agos; mae’r parch at ei gwaith wedi tyfu’n fawr ers ei marw; ganed yn Hwlffordd, yr ail o bedwar plentyn Edwin William John, cyfreithiwr, ac Augusta, a beintiai mewn dyfrlliw; wedi marw ei mam yn 1884 symudodd y teulu i Ddinbych-y-pysgod, lle byddai’r plant yn mynd i’r glannau i fraslunio, gan wneud ‘lluniadau cyflym o wylanod ar y traeth, cregyn a physgod’; yn y Slade (1895–98) enillodd Wobr Melvill Nettleship am Gyfansoddi Ffigurau yn ei blwyddyn olaf; astudiodd dan Whistler yn yr Académie Carmen yn 1898; arddangosodd gyntaf yn y New English Art Club yn 1900; ddiwedd 1903 glaniodd yn Bordeaux a chychwyn ar daith gerdded gan anelu at Rufain; ym Mharis o 1904 bu’n fodel i Auguste Rodin, a’i defnyddiodd yn fodel i awen yn ei gofeb i Whistler; cyfarfu â Matisse, Picasso, Brâncuși a Rilke, ond gweithiai ar ei phen ei hun; ymsefydlodd yn Meudon; prynodd y casglwr Americanaidd John Quinn y rhan fwyaf o’r gwaith a werthodd rhwng 1910 a 1924, gan ei rhyddhau i roi ei hun i beintio; ysgrifennodd yn 1911: ‘Rwy’n peintio llawer, ond anaml y gorffennaf lun—mae hynny’n gofyn, i mi, amser hir iawn o feddwl tawel’; roedd un o’i pheintiadau yn Sioe’r Armory yn Efrog Newydd yn 1913; wedi gweld dyfrlliwiau Cézanne dywedodd: ‘Mae’r rhain yn dda iawn, ond mae’n well gen i fy rhai fy hun’; gosododd ei phortreadau o’r Fam Marie Poussepin i Chwiorydd Dominicaidd Meudon batrwm ei harddull aeddfed; lluniadai’n helaeth, a’i chathod ymhlith ei hoff destunau, ynghyd â menywod a phlant a fraslunid yn yr eglwys; arddangosodd gyntaf ym Mharis yn y Salon d’Automne yn 1919; ei hunig arddangosfa unigol yn ystod ei hoes oedd yn y New Chenil Galleries, Llundain, yn 1926; bu farw yn Dieppe; rhagwelodd Augustus: ‘Ymhen hanner can mlynedd byddaf yn cael fy adnabod fel brawd Gwen John’, a thuedda beirniaid bellach i’w gweld hi’n fwy dawnus o’r ddau; mae rhai o’i gweithiau gorau yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd a’r Tate Britain.Tenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; ar Fryn y Castell yr oedd yr amddiffynfa garreg gyntaf; gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd ef siarter yn 1290; cysgododd Harri Tudur yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; gwnaeth Elisabeth I hi’n fwrdeistref yn 1581; prynodd Syr William Paxton ei eiddo cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau môr ym mis Gorffennaf 1806, codwyd ffordd ar fwâu yn 1814 a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829; mae eglwys y Santes Fair o’r 15fed ganrif; bad achub o 1852, a gymerwyd drosodd gan yr RNLI yn 1854, gyda gorsaf a llithrfa ar Fryn y Castell o 1905; cyrhaeddir Ynys Bŷr, ynys y mynaich, mewn cwch o’r harbwr; mae Robert Recorde, Gwen John ac Augustus John (a aned yn Ninbych-y-pysgod, 1878) ymhlith ei phobl; poblogaeth 4,696 yn 2011.


Roedd Dinbych-y-pysgod eisoes yn hoff dref glan môr yn y 1890au. Mae’r harbwr, y traeth a’r tai ar ben y clogwyn yn debyg iawn heddiw, wedi’u peintio bellach mewn lliwiau llachar.
Ddoe: yr harbwr a’r dref ar ei chraig · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: yr harbwr a’r Traeth Gogleddol · Dylan Moore, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsMeddyg a mathemategydd o Ddinbych-y-pysgod a ddyfeisiodd yr hafalnod ac a ddysgodd rifyddeg i’r byd Saesneg.
Robert RecordePeintiwr a aned yn Ninbych-y-pysgod, peintiwr portreadau enwocaf ei oes, a brawd Gwen John.
Augustus JohnFe’i ganed yn Hwlffordd. Paentiodd bortreadau tawel, dwys, ac fe’i hystyrir heddiw ymhlith artistiaid gorau ei chyfnod.
Gwen JohnFe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri TudurMae Siasbar Tudur a Harri ifanc yn dianc ar long o Ddinbych-y-pysgod i Lydaw, lle mae Harri’n tyfu i fyny yn alltud.
Dianc o Ddinbych-y-pysgodMae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.
Yr hafalnodFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf