Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Caerdydd

Caerdydd

Llandaf · Llandaff

Anrhydeddir Teilo a Dyfrig yn ei heglwys gadeiriol, un o’r hynaf ym Mhrydain. Mae Llyfr Llandaf yn cadw siarteri’n mynd yn ôl i’r 600au.

Llun: Eglwys Gadeiriol Llandaf · Dolica, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
CaerdyddYn Gymraeg: Llandaf51.496° N, 3.218° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llandaf: llan ar afon Taf

Llandaf

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • daf afon Tafo Taf (treiglad meddal: t → d)

Llandaff

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • daff afon Tafo Taf (treiglad meddal: t → d)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llandaf, yr eglwys ar y Taf, yw sedd Esgob Llandaf. Mae ei heglwys gadeiriol wedi’i chysegru i Bedr a Phaul ac i dri sant o Gymru, Dyfrig, Teilo ac Euddogwy, ac mae eu beddau ynddi.

Dechrau’r eglwys gadeiriol1120
Llyfr Llandaftua 1125
Roald Dahlganed yma, 1916

Eglwys Lleurwg

Mae traddodiad Cymru’n cysylltu sefydlu’r eglwys â Lleurwg, Lucius, brenin y Brythoniaid yn yr ail ganrif a ofynnodd i’r Pab Eleutherius ei ddwyn i’r ffydd. Mae bedd Meurig ap Tewdrig, brenin Gwent, yn yr eglwys gadeiriol hefyd.

Eglwys gadeiriol Urban

Dechreuodd yr Esgob Urban yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1120, y flwyddyn y daethpwyd â gweddillion Dyfrig yma o Enlli. Mae’r ffryntiad gorllewinol o tua 1220 yn dal i gadw cerflun o Sant Teilo, ac ychwanegodd Siasbar Tudur y tŵr gogledd-orllewinol ddiwedd y 1400au.

Llyfr Llandaf

Tua 1125 lluniodd un o swyddogion yr eglwys gadeiriol Lyfr Llandaf, gyda bucheddau Dyfrig, Teilo ac Euddogwy, 149 o siarteri o ddiwedd y chweched ganrif ymlaen, a Braint Teilo, darn cynnar o ryddiaith Gymraeg. Prynodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru ef yn 1959.

Y Majestas

Ar 2 Ionawr 1941 chwythodd ffrwydryn Almaenig do corff yr eglwys i ffwrdd. Arweiniodd George Pace yr ailgodi, ac uwchben corff yr eglwys cododd ffigur mawr Jacob Epstein o Grist mewn Mawrhydi ar fwa concrit. Roedd yr eglwys gadeiriol wedi’i hadfer mewn defnydd eto ym mis Mehefin 1958.

Pentref Llandaf

Ganed Roald Dahl yn 1916 yn Villa Marie ar Heol y Tyllgoed, i deulu o Norwy. O’r 1960au hyd 2020 darlledai BBC Cymru o Dŷ Darlledu yn Llandaf.

Teilo Sant

Ar fap y trefi →

Pobl Llandaf

1916–1990

Roald Dahl

Storïwr o Landaf (wedi’i gofnodi)

Ganed yn Llandaf, Caerdydd, i rieni o Norwy; hoff awdur plant y byd: Charlie and the Chocolate Factory, Matilda, The BFG.

Roald Dahl
fl. 6th century

Teilo Sant

Sefydlydd Llandeilo (cronicl cynnar:Llyfr Llandaf, tua 1125)

Cyfaill i Ddewi Sant a sefydlodd yr eglwys yn Llandeilo Fawr. Ar ymyl tudalennau llyfr efengylau a gadwyd yn ei eglwys y mae’r rhyddiaith Gymraeg ysgrifenedig hynaf sydd wedi goroesi.

Teilo Sant

Ar y llinell amser

  1. Llyfr Llandaf

    Mae clerigwyr Llandaf yn casglu bucheddau eu saint a siarteri eu heglwys yn un llyfr mawr, yn llawn hen enwau lleoedd Cymraeg.

    Llyfr Llandaf

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf