Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ynys Môn

Ynys Môn

Porthaethwy · Menai Bridge

Tyfodd y dref o amgylch pont grog Thomas Telford o 1826, y bont grog fawr gyntaf yn y byd.

Llun: Porthaethwy a’r Fenai, o bont Telford · Colin Park, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Ynys MônYn Gymraeg: Porthaethwy53.228° N, 4.169° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Porthaethwy: porth y Daethwy, hen lwyth ym Môn

Porthaethwy

  • Porth porth, glanfa
  • aethwy y Daethwy, hen lwyth ym Môn

Menai Bridge

  • Menai Afon Menai
  • Bridge Saesneg: pont

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Porthaethwy ar lan Môn i Afon Menai, ym mhen pont Telford. Am ganrifoedd croesai fferi yma, ac mae ffair hydref y dref wedi’i chynnal ers 1691.

EnwPorthaethwy, porth y Daethwy
Agor y bont30 Ionawr 1826
Ffair y BorthBob 24 Hydref, ers 1691

Y fferi a’r gwartheg

Cofnodwyd fferi dros y Fenai gyntaf yn 1292. Cyn y bont, yr afon oedd yr unig ffordd oddi ar yr ynys, a’r llanw cryf a’r trobyllau’n ei gwneud yn beryglus, a bu’n rhaid i wartheg Môn nofio drosodd i gyrraedd marchnadoedd y tir mawr.

Pont Telford

Dechreuwyd pont Thomas Telford, un o bontydd crog mawr cyntaf y byd, yn 1819 â thyrau o galchfaen Penmon. Fe’i hagorwyd ar 30 Ionawr 1826, yn ddigon uchel i longau hwyliau fynd odani, a thorrodd naw awr oddi ar y daith o Lundain i Gaergybi.

Ynys Tysilio

Ar Ynys Tysilio, dywedir i Sant Tysilio fyw fel meudwy, ac yno saif yr eglwys o’r 14eg ganrif sy’n dwyn ei enw.

Ymweld

Dechreuodd Ffair y Borth fel ffair geffylau ac mae’n dal i lenwi’r dref bob mis Hydref. Mae Treftadaeth Menai, amgueddfa gymunedol, yn adrodd hanes y ddwy bont, ac mae’r llong ymchwil Prince Madog yn angori wrth Bier San Siôr.

Pont y Borth

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Buddugoliaeth Moel-y-don

    Mae byddin Seisnig yn croesi Afon Menai ar bont o gychod. Mae’r Cymry yn ymosod arni, a boddir llawer o’r marchogion yn y llanw.

    Buddugoliaeth Moel-y-don
  2. Pont y Borth

    Mae pont grog Thomas Telford yn cysylltu Ynys Môn â’r tir mawr, gan gludo’r ffordd o Lundain i Gaergybi ac Iwerddon.

    Pont y Borth
  3. Pont Britannia

    Mae pont diwbiau haearn Robert Stephenson yn cludo’r rheilffordd dros y Fenai.

    Pont Britannia

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf