Rhys a Gwilym ap Tudur
Cipwyr Castell Conwy (wedi’i gofnodi)Cefndryd Owain Glyndŵr a gipiodd Gastell Conwy cadarn ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 gydag ychydig o wŷr, tra oedd y garsiwn yn yr eglwys.
Rhys a Gwilym ap Tudur
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ynys Môn
Ynys Môn
Cartref Tuduriaid Penmynydd, teulu Owain Tudur, taid Harri Tudur.
Llun: Eglwys Gredifael, Penmynydd · GeraintTudur2, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Penmynydd: pen y mynydd
Penmynydd
Pentref ar fryn isel yng nghanol Môn yw Penmynydd. O Duduriaid Penmynydd y daeth llinach frenhinol y Tuduriaid: daeth ŵyr Owain Tudur yn Frenin Harri VII.FfynhonnellPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl.
| Enw | ‘Pen y mynydd’FfynhonnellPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl. |
|---|---|
| Plas Penmynydd | Ei godi yn 1576FfynhonnellPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl. |
| Cipio Conwy i Owain | 1 Ebrill 1401FfynhonnellRhys ap Tudur ↗Wikipedia (Saesneg)Cefnder i Owain Glyndŵr, un o bum mab Tudur ap Goronwy o Benmynydd; ar Ddydd Gwener y Groglith, 1 Ebrill 1401, cipiodd ef a’i frawd Gwilym, gyda 44 o wŷr, gastell Conwy: smaliasant fod yn seiri a mynd i mewn tra oedd y gwarchodlu yn yr eglwys; dechreuodd y trafod ar 13 Ebrill a daethpwyd i gytundeb ar 24 Mehefin; daliwyd Rhys yn ddiweddarach a’i ddienyddio yng Nghaer yn 1412. |
Roedd Tuduriaid Penmynydd o linach Ednyfed Fychan, distain Gwynedd i Lywelyn Fawr, a gafodd diroedd ym Môn yn wobr am ei wasanaeth. Yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bump o feibion.FfynonellauEdnyfed Fychan (Ednyfed ap Cynwrig) and his descendants, noble family of Gwynedd ↗Glyn Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruEdnyfed ap Cynwrig (bu farw 1246), a hawliai dras o Farchudd, o un o’r cenhedloedd a fu’n hir yn byw yn Rhos a Rhufoniog; distain Gwynedd tua 1215–1246; gwobrwywyd ei wasanaeth gwleidyddol a milwrol i Lywelyn Fawr drwy roi iddo drefi caeth ym Môn, Nantconwy, Arllechwedd Uchaf a Chreuddyn, a thrwy ganiatáu i holl ddisgynyddion ei daid ddal eu tiroedd drwy Gymru gyfan yn rhydd rhag pob dyled a gwasanaeth heblaw gwasanaeth milwrol adeg rhyfel, sef daliadaeth ‘Wyrion Eden’; ceir ei ddisgynyddion hefyd yn Llansadwrn yn sir Gaerfyrddin ac yng Nghellan yn sir Aberteifi; hyd yn oed cyn 1282 roeddent yn ‘bendefigaeth weinyddol’ gyfoethog, rhagflaenwyr yr uchelwyr Cymreig; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid i Lywelyn ap Gruffudd, a Hywel yn esgob Llanelwy 1240–7; o Oronwy ab Ednyfed y disgynnodd Tuduriaid Penmynydd, ac felly Owain Tudur a Harri VII.Owain Tudor (c. 1400 – 1461), courtier ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruTaid Harri VII, mab Maredudd ap Tudur ap Goronwy Fychan, o linach Ednyfed Fychan; yn ŵr ifanc daeth yn was ar aelwyd Harri V, efallai drwy ddylanwad ei gâr Maredudd ab Owain Glyndŵr, a oedd yn y llys; syrthiodd y frenhines weddw Catrin o Valois mewn cariad â’i gwas tal a golygus, ac mae’r dystiolaeth yn dangos priodas ddirgel yn 1429; eu plant oedd Edmwnd, iarll Richmond a thad Harri VII, Siasbar, iarll Penfro, Owain, mynach yn Westminster, Marged a Jacina; wedi marw Catrin bu mewn helynt â’r awdurdodau am rai blynyddoedd, ond pan ddaeth Harri VI i’w oed fe’i adferwyd i ffafr, cael pensiwn brenhinol a swyddi, yn eu plith, yn 1460, hawliau yn arglwyddiaeth Dinbych; Lancastriad ffyddlon, fe’i daliwyd wedi Mortimer’s Cross yn 1461, torrwyd ei ben yn Henffordd a’i gladdu gyda’r Brodyr Llwydion yno.Penmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl.
Roedd dau o’r meibion hynny, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn gefndryd i Owain Glyndŵr. Ar Ddydd Gwener y Groglith, 1 Ebrill 1401, gyda 44 o wŷr, cipiasant Gastell Conwy, gan fynd i mewn fel seiri tra oedd y gwarchodlu yn yr eglwys.FfynhonnellRhys ap Tudur ↗Wikipedia (Saesneg)Cefnder i Owain Glyndŵr, un o bum mab Tudur ap Goronwy o Benmynydd; ar Ddydd Gwener y Groglith, 1 Ebrill 1401, cipiodd ef a’i frawd Gwilym, gyda 44 o wŷr, gastell Conwy: smaliasant fod yn seiri a mynd i mewn tra oedd y gwarchodlu yn yr eglwys; dechreuodd y trafod ar 13 Ebrill a daethpwyd i gytundeb ar 24 Mehefin; daliwyd Rhys yn ddiweddarach a’i ddienyddio yng Nghaer yn 1412.
Mab arall, Maredudd ap Tudur, oedd tad Owain Tudur, a aeth i lys Harri V ac a briododd Catherine o Valois, y frenhines weddw, tua 1429. Eu mab Edmwnd oedd tad Harri Tudur, a ddaeth yn Frenin Harri VII.FfynonellauPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl.Owain Tudor (c. 1400 – 1461), courtier ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruTaid Harri VII, mab Maredudd ap Tudur ap Goronwy Fychan, o linach Ednyfed Fychan; yn ŵr ifanc daeth yn was ar aelwyd Harri V, efallai drwy ddylanwad ei gâr Maredudd ab Owain Glyndŵr, a oedd yn y llys; syrthiodd y frenhines weddw Catrin o Valois mewn cariad â’i gwas tal a golygus, ac mae’r dystiolaeth yn dangos priodas ddirgel yn 1429; eu plant oedd Edmwnd, iarll Richmond a thad Harri VII, Siasbar, iarll Penfro, Owain, mynach yn Westminster, Marged a Jacina; wedi marw Catrin bu mewn helynt â’r awdurdodau am rai blynyddoedd, ond pan ddaeth Harri VI i’w oed fe’i adferwyd i ffafr, cael pensiwn brenhinol a swyddi, yn eu plith, yn 1460, hawliau yn arglwyddiaeth Dinbych; Lancastriad ffyddlon, fe’i daliwyd wedi Mortimer’s Cross yn 1461, torrwyd ei ben yn Henffordd a’i gladdu gyda’r Brodyr Llwydion yno.
Codwyd Plas Penmynydd yn 1576 gan Richard Owen Tudor. Yn eglwys Sant Gredifael, yn y capel gogleddol a elwir yn gapel y Tuduriaid, gorwedd beddrod alabastr Goronwy Fychan ap Tudur a’i wraig Myfanwy, a ddygwyd o Lan-faes, dan ffenestri o rosynnau’r Tuduriaid, ac mae elusendai’r pentref yn dyddio o ddechrau’r 1600au.FfynonellauPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl.St Gredifael’s Church, Penmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Sant Gredifael, Penmynydd, wedi’i henwi ar ôl Sant Gredifael, a gododd eglwys ar y safle gyntaf yn y 6ed ganrif; fe’i hestynnwyd ddechrau’r 15fed ganrif â chapel gogleddol, a elwid wedyn yn gapel y Tuduriaid, a chyntedd deheuol; rhestredig Gradd II*, ‘o ddiddordeb hanesyddol lleol a chenedlaethol aruthrol am ei chysylltiad â theulu Tuduriaid Plas Penmynydd’; daethpwyd â beddrod alabaster Goronwy Fychan ap Tudur a’i wraig Myfanwy, yn y capel gogleddol, o Frodordy Llan-faes; mae’r ffenestri’n dangos rhosynnau’r Tuduriaid a phorthcwlis teulu Beaufort, ac mae’r fleur-de-lys ar bennau’r seddau yn cofio Catherine de Valois, gwraig Owain Tudur.
Owain TudurCoed teulu brenhinol
Ar fap y trefi →Cefndryd Owain Glyndŵr a gipiodd Gastell Conwy cadarn ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 gydag ychydig o wŷr, tra oedd y garsiwn yn yr eglwys.
Rhys a Gwilym ap TudurPrif weinidog Llywelyn Fawr a’i fab Dafydd am dros ddeng mlynedd ar hugain, a chyndad y Tuduriaid.
Ednyfed FychanFe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri TudurCymro o Benmynydd ym Môn a briododd frenhines weddw Lloegr ac a ddaeth yn daid i Harri VII.
Owain TudurMae Owain Tudur o Benmynydd yn priodi Catrin o Valois, gweddw Harri V. Eu hŵyr fydd Harri Tudur.
Owain Tudur a’r frenhinesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf