

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Y Felinheli
Y porthladd yr hwyliai llechi chwarel fawr Dinorwig ohono i’r byd. O’r chwarel y daeth ei enw Saesneg, Port Dinorwic.
Llun: Y marina yn y Felinheli, hen gei llechi Port Dinorwic · Eric Jones, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Y Felinheli: y felin heli, melin a yrrid gan y llanw
Y Felinheli
- Y y fannod
- Felin melino melin (treiglad meddal: m → f)
- heli heli
Mae’r Felinheli yn cymryd ei henw o’r felin ddŵr heli ar ei glan, a ailgodwyd yn nes at y môr yn 1633. Pan dyfodd y fasnach lechi yn yr 1830au cafodd yr enw Saesneg Port Dinorwic, ond yr enw Cymraeg a ddefnyddia’r pentref.FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021.
| Ailgodi’r felin | 1633FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021. |
|---|---|
| Doc newydd | 1828FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021. |
| Siaradwyr Cymraeg yn 2021 | 68.3%FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021. |
Harbwr y llechi
Agorodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 1700au a chodi’r harbwr yma i anfon ei llechi i’r môr. Deuai’r llechi i lawr o’r chwarel ar Reilffordd Dinorwig ac yn ddiweddarach ar Reilffordd Padarn.FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021.
Cychod glanio
Cyn yr Ail Ryfel Byd codwyd iard gychod yma i wneud cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg.FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021.
Y marina
Mae’r hen harbwr yn farina bellach, cartref i gychod hwylio a phleser.FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021.
Pentref Cymraeg
Yn 2021 gallai mwy na dau o bob tri o bobl y Felinheli siarad Cymraeg, ac roedd 2,330 o bobl yn byw yma.FfynhonnellY Felinheli ↗Wikipedia (Saesneg)O y, melin a heli; ailgodwyd y felin yn nes at y môr yn 1633; daeth yr enw Saesneg Port Dinorwic gyda thwf diwydiant yn yr 1830au; codwyd doc newydd yn 1828; datblygodd teulu Assheton Smith o stad y Faenol Chwarel Dinorwig ar ddiwedd y 18g a chodi’r harbwr i allforio ei llechi, a ddeuai i lawr ar Reilffordd Dinorwig ac yna Rheilffordd Padarn; codwyd yr iard gychod cyn yr Ail Ryfel Byd i adeiladu cychod glanio, a’i llithrfa yw’r fwyaf yn y gogledd mae’n debyg; marina heddiw; gallai 68.3% siarad Cymraeg yn 2021; 2,330 o bobl yn 2021.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf







