Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy

Conwy

Llandudno

O dan y Gogarth, y mae ei fwyngloddiau copr o Oes yr Efydd ymhlith y mwyaf yn y byd. Cynlluniwyd y dref glan môr yn yr 1850au.

Llun: Llandudno a Thrwyn y Fuwch, o’r Gogarth · NoelWalley at English Wikipedia (Noel Walley), CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Conwy53.325° N, 3.832° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llandudno: llan Tudno

Llandudno

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • dudno Tudno Santo Tudno (treiglad meddal: t → d)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Llandudno, ‘eglwys Sant Tudno’, rhwng dau bentir y Creuddyn. Dan y Gogarth mae rhai o fwyngloddiau cynhanesyddol mwyaf Ewrop, ac ar ei lethr saif eglwys y sant a roddodd ei enw i’r dref.

Enw‘Eglwys Sant Tudno’
Pier1877
Eisteddfod Genedlaethol1864, 1896 ac 1963

Copr dan y Gogarth

Yn yr Oes Efydd cloddiodd mwynwyr gopr o’r Gogarth drwy sawl cilometr o dwneli, ac mae copr y Gogarth wedi’i olrhain mewn gwaith metel ledled Ewrop. Mor hwyr ag 1847 roedd y rhan fwyaf o ddynion Llandudno yn dal i weithio yn y mwyngloddiau copr.

Sant Tudno

Daeth Tudno i’r Gogarth yn y 500au a byw yn gyntaf mewn ogof fôr, Ogof Llech, â’i ffynnon, cyn codi eglwys. Mae eglwys Sant Tudno sy’n sefyll ar y safle heddiw yn dyddio o’r 1100au ac yn dal i gael ei defnyddio i addoli.

Y gyrchfan

Yn 1848 cynigiodd y pensaer Owen Williams godi cyrchfan ar y gors y tu ôl i’r bae, ac ymgymerodd yr Arglwydd Mostyn â’r cynllun. Gosodwyd llawer o’r dref rhwng 1857 ac 1877, ac agorodd y pier yn 1877.

Ymweld

Tramffordd y Gogarth yw’r olaf ym Mhrydain o’r tramffyrdd stryd a dynnir gan gebl. Treuliodd Alice Liddell, Alys Gwlad Hud, hafau ei phlentyndod ym Mhen Morfa ar y Traeth Gorllewinol.

Mwyngloddiau’r Gogarth

Ar fap y trefi →

Cestyll gerllaw

Pobl Llandudno

fl. c. 550

Sant Tudno

Sant y Gogarth (cronicl cynnar:Bonedd y Saint, y 13eg ganrif)

Meudwy a fu’n byw mewn ogof ar y Gogarth. Mae ei eglwys fach yn sefyll o hyd yn uchel ar y pentir, ac mae tref Llandudno yn cymryd ei henw oddi wrtho.

Sant Tudno
born 1958

Neville Southall

Y gôl-geidwad mawr (wedi’i gofnodi)

Cyn-ddyn bins o Landudno a fu’n gôl-geidwad i Everton yn eu blynyddoedd gorau, a enwyd yn Bêl-droediwr y Flwyddyn yn 1985, ac a enillodd 92 o gapiau dros Gymru.

Neville Southall

Ar y llinell amser

  1. Celf yn Ogof Kendrick (archaeoleg)

    Mae pobl Oes yr Iâ ar y Gogarth yn addurno gên ceffyl â llinellau igam-ogam, y gwrthrych addurnedig hynaf y gwyddys amdano yng Nghymru.

    Celf yn Ogof Kendrick
  2. Copr o’r Gogarth (archaeoleg)

    Mae mwynwyr Oes yr Efydd yn dechrau cloddio un o’r mwyngloddiau cynhanesyddol mwyaf yn y byd.

    Copr o’r Gogarth

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf