Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy

Conwy

Conwy

Claddwyd Llywelyn Fawr yn abaty Aberconwy yma yn 1240. Symudodd Edward I y mynachod a chodi ei gastell a’i dref gaerog yn 1283.

Llun: Castell Conwy o’r dŵr · Andrew Woodvine, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Conwy53.281° N, 3.830° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Conwy: ar ôl afon Conwy, efallai ‘yr un gorsiog’

Conwy

  • Conwy afon Conwy

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Conwy o fewn ei muriau wrth aber yr afon a fu unwaith yn rhannu Gwynedd. Cyn i’r castell ddod, yma roedd Abaty Aberconwy, a sefydlwyd gan Lywelyn Fawr, a llys i’r tywysogion.

EnwCyn a gwy, ‘prif ddŵr’
Plas MawrEi godi 1576–85
Cipio’r castell i OwainDydd Gwener y Groglith, 1401

Yr abaty a llys y tywysogion

Sefydlodd Llywelyn Fawr Abaty Aberconwy yma, tŷ Sistersaidd yr oedd y tywysogion yn ei ffafrio. Mae mur a thŵr o lys Llywelyn a’i ŵyr Llywelyn ap Gruffudd yn dal i sefyll, wedi’u cynnwys ym muriau’r dref, y darn mwyaf cyflawn o unrhyw un o’u llysoedd.

Madog a’r Tuduriaid

Yng ngwrthryfel Madog ap Llywelyn bu’r Cymry’n gwarchae ar Edward I yng Nghonwy o Ragfyr 1294 hyd Ionawr 1295, a dim ond ar y môr y gellid ei fwydo. Ddydd Gwener y Groglith 1401 daeth Rhys a Gwilym ap Tudur, cefndryd Owain Glyndŵr, i mewn yn null seiri, cipio’r castell ac yna’r dref gaerog, a’u dal am dri mis.

Plas Mawr

Cododd Robert Wynn Blas Mawr mewn tri cham rhwng 1576 ac 1585, a dyma dŷ tref crandiaf Cymru yn oes Elisabeth. Dywedodd ei nai, yr hynafiaethydd John Wynn, ei fod yn cadw ‘tŷ teilwng a llawn’.

Ymweld

Mae’r castell a’r muriau yn Safle Treftadaeth y Byd. Tŷ Aberconwy yw’r unig dŷ masnachwr o’r 1300au sydd ar ôl yn y dref, mae’r tŷ lleiaf ym Mhrydain ar y cei, ac mae pont Telford (1826) a phont reilffordd Stephenson yn croesi’r afon ochr yn ochr.

Castell ConwyLlywelyn Fawr

Ar fap y trefi →

Pobl Conwy

c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Ar y llinell amser

  1. Dial Rhodri (wedi’i gofnodi)

    Mae Anarawd fab Rhodri yn trechu’r Mersiaid yn aber afon Conwy. Mae’r croniclau’n ei alw’n ‘ddial Duw am Rodri’.

    Dial Rhodri
  2. Y Cymry yn codi yn erbyn y Normaniaid (wedi’i gofnodi)

    Ar draws Cymru mae’r Cymry’n codi ac yn dinistrio’r cestyll Normanaidd newydd i’r gorllewin o’r Conwy. Mae Cadwgan ap Bleddyn yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghoed Yspwys.

    Y Cymry yn codi yn erbyn y Normaniaid
  3. Llywelyn yn ennill yn Aberconwy

    Mae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.

    Llywelyn yn ennill yn Aberconwy
  4. Marw Llywelyn Fawr

    Mae Llywelyn Fawr yn marw yn Aberconwy ar ôl deugain mlynedd fel tywysog mwyaf Cymru. Mae ei arch garreg bellach yn eglwys Llanrwst.

    Marw Llywelyn Fawr
  5. Cytundeb Aberconwy

    Ar ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.

    Cytundeb Aberconwy
  6. Cylch haearn Edward

    Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.

    Cylch haearn Edward
  7. Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

    Mae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.

    Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith
  8. Y cestyll yn Safle Treftadaeth y Byd

    Enwir Caernarfon, Conwy, Harlech a Biwmares yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

    Y cestyll yn Safle Treftadaeth y Byd

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf