Maelgwn Gwynedd
Draig yr ynys (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd a rheolwr mwyaf grymus Prydain yn y chweched ganrif, gyda’i lys yn Negannwy.
Maelgwn Gwynedd
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy
Conwy
Cadwai Maelgwn Gwynedd ei lys ar ddau fryn Degannwy yn y 500au. Brwydrodd tywysogion Gwynedd am ei gastell am ddwy ganrif, nes i Lywelyn ap Gruffudd ei gipio a’i chwalu yn 1263.
Llun: Degannwy ac aber afon Conwy · NoelWalley at en.wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Gorwedd Deganwy wrth aber afon Conwy islaw dau fryn y Fardre, lle safai un o gadarnleoedd hynaf Gwynedd. Yn ôl traddodiad dyma lys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd yn y 500au.FfynhonnellDeganwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Degannwy, Caer Ddegannwy, cadarnle cynnar Gwynedd wrth aber Conwy, 110 m i fyny ar graig folcanig yn y tir calchfaen a elwir Y Fardre; roedd y gaer o’r Oesoedd Canol cynnar, sydd bellach yn ffosydd a thwmpathau, o bren ar graig fawr; yn ôl traddodiad llys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (fl. c. 520–547), gyda Bryn Maelgwyn gerllaw, lle cafwyd celc o 204 o geiniogau arian Cnut yn 1979; roedd pobl yma gyntaf yn y cyfnod Rhufeinig, mae’n debyg; llosgwyd gan fellten yn 812; cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd o 1073 ar y cynharaf, ac yn 1094 gwthiodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd; yn y 13eg ganrif daliodd Llywelyn ab Iorwerth ef a’i ailgodi mewn carreg; tynnodd ei fab Dafydd ap Llywelyn ef i lawr yn 1241 cyn i fyddin Seisnig ddod; cododd Harri III gastell newydd a gostiodd dros £2,200, a ddinistriwyd gan Lywelyn ap Gruffudd yn 1263; cododd Edward I Gonwy dros yr aber yn 1283; cloddiodd Leslie Alcock y safle yn 1961–66 a chafodd ddwsin o ddarnau o grochenwaith o Fôr y Canoldir, yn dangos cysylltiadau pell llinach frenhinol Gwynedd.
| Enw | Caer DdegannwyFfynhonnellCastell Degannwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ar fryngaer gynharach wrth aber Conwy yn y Creuddyn, a elwir Caer Ddegannwy mewn ffynonellau Cymreig canoloesol; safle o bwys mawr yn hanes teyrnas Gwynedd, yn gwarchod croesfan ar afon Conwy; yn ôl traddodiad bu gan Faelgwn Gwynedd amddiffynfa yma yn y 6ed ganrif; dywed Hanes Taliesin sut y carcharodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin, yn y castell ‘dan dri ar ddeg clo’, a sut y rhyddhawyd ef diolch i ddawn Taliesin; cafodd cloddio olion o gyfnod y Rhufeiniaid a dechrau’r Oesoedd Canol; cipiodd Llywelyn Fawr y castell a’i godi mewn carreg, ac efallai fod cerflun bychan a gafwyd yno yn portreadu’r tywysog ei hun, yr unig ddelwedd ohono i oroesi; rhoddodd Llywelyn ap Gruffudd ef dan warchae yn 1263 a’i ddinistrio bron yn llwyr; wedi 1282–3 aeth llawer o’i gerrig i furiau Castell Conwy; heneb gofrestredig ar dir comin, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddegannwy neu’r lôn i Lanrhos. |
|---|---|
| Gyrru’r Normaniaid allan | 1094FfynhonnellDeganwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Degannwy, Caer Ddegannwy, cadarnle cynnar Gwynedd wrth aber Conwy, 110 m i fyny ar graig folcanig yn y tir calchfaen a elwir Y Fardre; roedd y gaer o’r Oesoedd Canol cynnar, sydd bellach yn ffosydd a thwmpathau, o bren ar graig fawr; yn ôl traddodiad llys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (fl. c. 520–547), gyda Bryn Maelgwyn gerllaw, lle cafwyd celc o 204 o geiniogau arian Cnut yn 1979; roedd pobl yma gyntaf yn y cyfnod Rhufeinig, mae’n debyg; llosgwyd gan fellten yn 812; cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd o 1073 ar y cynharaf, ac yn 1094 gwthiodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd; yn y 13eg ganrif daliodd Llywelyn ab Iorwerth ef a’i ailgodi mewn carreg; tynnodd ei fab Dafydd ap Llywelyn ef i lawr yn 1241 cyn i fyddin Seisnig ddod; cododd Harri III gastell newydd a gostiodd dros £2,200, a ddinistriwyd gan Lywelyn ap Gruffudd yn 1263; cododd Edward I Gonwy dros yr aber yn 1283; cloddiodd Leslie Alcock y safle yn 1961–66 a chafodd ddwsin o ddarnau o grochenwaith o Fôr y Canoldir, yn dangos cysylltiadau pell llinach frenhinol Gwynedd. |
| Celc o geiniogau Cnut | 204, a gafwyd yn 1979FfynhonnellDeganwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Degannwy, Caer Ddegannwy, cadarnle cynnar Gwynedd wrth aber Conwy, 110 m i fyny ar graig folcanig yn y tir calchfaen a elwir Y Fardre; roedd y gaer o’r Oesoedd Canol cynnar, sydd bellach yn ffosydd a thwmpathau, o bren ar graig fawr; yn ôl traddodiad llys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (fl. c. 520–547), gyda Bryn Maelgwyn gerllaw, lle cafwyd celc o 204 o geiniogau arian Cnut yn 1979; roedd pobl yma gyntaf yn y cyfnod Rhufeinig, mae’n debyg; llosgwyd gan fellten yn 812; cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd o 1073 ar y cynharaf, ac yn 1094 gwthiodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd; yn y 13eg ganrif daliodd Llywelyn ab Iorwerth ef a’i ailgodi mewn carreg; tynnodd ei fab Dafydd ap Llywelyn ef i lawr yn 1241 cyn i fyddin Seisnig ddod; cododd Harri III gastell newydd a gostiodd dros £2,200, a ddinistriwyd gan Lywelyn ap Gruffudd yn 1263; cododd Edward I Gonwy dros yr aber yn 1283; cloddiodd Leslie Alcock y safle yn 1961–66 a chafodd ddwsin o ddarnau o grochenwaith o Fôr y Canoldir, yn dangos cysylltiadau pell llinach frenhinol Gwynedd. |
Yn ôl traddodiad roedd gan Faelgwn Gwynedd gaer yma yn y 6ed ganrif. Mae Hanes Taliesin yn adrodd sut y daliodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno yn y castell ‘dan dri chlo ar ddeg’, a sut y rhyddhawyd ef gan ddawn Taliesin. Cafodd cloddio yn y 1960au grochenwaith a ddaeth o Fôr y Canoldir, arwydd o gysylltiadau pell llys brenhinol Gwynedd.FfynonellauCastell Degannwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ar fryngaer gynharach wrth aber Conwy yn y Creuddyn, a elwir Caer Ddegannwy mewn ffynonellau Cymreig canoloesol; safle o bwys mawr yn hanes teyrnas Gwynedd, yn gwarchod croesfan ar afon Conwy; yn ôl traddodiad bu gan Faelgwn Gwynedd amddiffynfa yma yn y 6ed ganrif; dywed Hanes Taliesin sut y carcharodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin, yn y castell ‘dan dri ar ddeg clo’, a sut y rhyddhawyd ef diolch i ddawn Taliesin; cafodd cloddio olion o gyfnod y Rhufeiniaid a dechrau’r Oesoedd Canol; cipiodd Llywelyn Fawr y castell a’i godi mewn carreg, ac efallai fod cerflun bychan a gafwyd yno yn portreadu’r tywysog ei hun, yr unig ddelwedd ohono i oroesi; rhoddodd Llywelyn ap Gruffudd ef dan warchae yn 1263 a’i ddinistrio bron yn llwyr; wedi 1282–3 aeth llawer o’i gerrig i furiau Castell Conwy; heneb gofrestredig ar dir comin, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddegannwy neu’r lôn i Lanrhos.Deganwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Degannwy, Caer Ddegannwy, cadarnle cynnar Gwynedd wrth aber Conwy, 110 m i fyny ar graig folcanig yn y tir calchfaen a elwir Y Fardre; roedd y gaer o’r Oesoedd Canol cynnar, sydd bellach yn ffosydd a thwmpathau, o bren ar graig fawr; yn ôl traddodiad llys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (fl. c. 520–547), gyda Bryn Maelgwyn gerllaw, lle cafwyd celc o 204 o geiniogau arian Cnut yn 1979; roedd pobl yma gyntaf yn y cyfnod Rhufeinig, mae’n debyg; llosgwyd gan fellten yn 812; cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd o 1073 ar y cynharaf, ac yn 1094 gwthiodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd; yn y 13eg ganrif daliodd Llywelyn ab Iorwerth ef a’i ailgodi mewn carreg; tynnodd ei fab Dafydd ap Llywelyn ef i lawr yn 1241 cyn i fyddin Seisnig ddod; cododd Harri III gastell newydd a gostiodd dros £2,200, a ddinistriwyd gan Lywelyn ap Gruffudd yn 1263; cododd Edward I Gonwy dros yr aber yn 1283; cloddiodd Leslie Alcock y safle yn 1961–66 a chafodd ddwsin o ddarnau o grochenwaith o Fôr y Canoldir, yn dangos cysylltiadau pell llinach frenhinol Gwynedd.
Cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd yma, ond yn 1094 gyrrodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd. Daliodd Llywelyn Fawr Ddeganwy a’i hailgodi mewn carreg, ac efallai fod pen bach cerfiedig a gafwyd ar y safle yn dangos y tywysog ei hun, yr unig ddelw ohono sydd wedi goroesi.FfynonellauDeganwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Degannwy, Caer Ddegannwy, cadarnle cynnar Gwynedd wrth aber Conwy, 110 m i fyny ar graig folcanig yn y tir calchfaen a elwir Y Fardre; roedd y gaer o’r Oesoedd Canol cynnar, sydd bellach yn ffosydd a thwmpathau, o bren ar graig fawr; yn ôl traddodiad llys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (fl. c. 520–547), gyda Bryn Maelgwyn gerllaw, lle cafwyd celc o 204 o geiniogau arian Cnut yn 1979; roedd pobl yma gyntaf yn y cyfnod Rhufeinig, mae’n debyg; llosgwyd gan fellten yn 812; cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd o 1073 ar y cynharaf, ac yn 1094 gwthiodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd; yn y 13eg ganrif daliodd Llywelyn ab Iorwerth ef a’i ailgodi mewn carreg; tynnodd ei fab Dafydd ap Llywelyn ef i lawr yn 1241 cyn i fyddin Seisnig ddod; cododd Harri III gastell newydd a gostiodd dros £2,200, a ddinistriwyd gan Lywelyn ap Gruffudd yn 1263; cododd Edward I Gonwy dros yr aber yn 1283; cloddiodd Leslie Alcock y safle yn 1961–66 a chafodd ddwsin o ddarnau o grochenwaith o Fôr y Canoldir, yn dangos cysylltiadau pell llinach frenhinol Gwynedd.Castell Degannwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ar fryngaer gynharach wrth aber Conwy yn y Creuddyn, a elwir Caer Ddegannwy mewn ffynonellau Cymreig canoloesol; safle o bwys mawr yn hanes teyrnas Gwynedd, yn gwarchod croesfan ar afon Conwy; yn ôl traddodiad bu gan Faelgwn Gwynedd amddiffynfa yma yn y 6ed ganrif; dywed Hanes Taliesin sut y carcharodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin, yn y castell ‘dan dri ar ddeg clo’, a sut y rhyddhawyd ef diolch i ddawn Taliesin; cafodd cloddio olion o gyfnod y Rhufeiniaid a dechrau’r Oesoedd Canol; cipiodd Llywelyn Fawr y castell a’i godi mewn carreg, ac efallai fod cerflun bychan a gafwyd yno yn portreadu’r tywysog ei hun, yr unig ddelwedd ohono i oroesi; rhoddodd Llywelyn ap Gruffudd ef dan warchae yn 1263 a’i ddinistrio bron yn llwyr; wedi 1282–3 aeth llawer o’i gerrig i furiau Castell Conwy; heneb gofrestredig ar dir comin, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddegannwy neu’r lôn i Lanrhos.
Cododd Harri III gastell newydd ar y bryniau am fwy na £2,200, ac yn 1263 gwarchaeodd Llywelyn ap Gruffudd arno a’i ddinistrio.FfynonellauDeganwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Degannwy, Caer Ddegannwy, cadarnle cynnar Gwynedd wrth aber Conwy, 110 m i fyny ar graig folcanig yn y tir calchfaen a elwir Y Fardre; roedd y gaer o’r Oesoedd Canol cynnar, sydd bellach yn ffosydd a thwmpathau, o bren ar graig fawr; yn ôl traddodiad llys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (fl. c. 520–547), gyda Bryn Maelgwyn gerllaw, lle cafwyd celc o 204 o geiniogau arian Cnut yn 1979; roedd pobl yma gyntaf yn y cyfnod Rhufeinig, mae’n debyg; llosgwyd gan fellten yn 812; cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd o 1073 ar y cynharaf, ac yn 1094 gwthiodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd; yn y 13eg ganrif daliodd Llywelyn ab Iorwerth ef a’i ailgodi mewn carreg; tynnodd ei fab Dafydd ap Llywelyn ef i lawr yn 1241 cyn i fyddin Seisnig ddod; cododd Harri III gastell newydd a gostiodd dros £2,200, a ddinistriwyd gan Lywelyn ap Gruffudd yn 1263; cododd Edward I Gonwy dros yr aber yn 1283; cloddiodd Leslie Alcock y safle yn 1961–66 a chafodd ddwsin o ddarnau o grochenwaith o Fôr y Canoldir, yn dangos cysylltiadau pell llinach frenhinol Gwynedd.Castell Degannwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ar fryngaer gynharach wrth aber Conwy yn y Creuddyn, a elwir Caer Ddegannwy mewn ffynonellau Cymreig canoloesol; safle o bwys mawr yn hanes teyrnas Gwynedd, yn gwarchod croesfan ar afon Conwy; yn ôl traddodiad bu gan Faelgwn Gwynedd amddiffynfa yma yn y 6ed ganrif; dywed Hanes Taliesin sut y carcharodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin, yn y castell ‘dan dri ar ddeg clo’, a sut y rhyddhawyd ef diolch i ddawn Taliesin; cafodd cloddio olion o gyfnod y Rhufeiniaid a dechrau’r Oesoedd Canol; cipiodd Llywelyn Fawr y castell a’i godi mewn carreg, ac efallai fod cerflun bychan a gafwyd yno yn portreadu’r tywysog ei hun, yr unig ddelwedd ohono i oroesi; rhoddodd Llywelyn ap Gruffudd ef dan warchae yn 1263 a’i ddinistrio bron yn llwyr; wedi 1282–3 aeth llawer o’i gerrig i furiau Castell Conwy; heneb gofrestredig ar dir comin, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddegannwy neu’r lôn i Lanrhos.
Mae’r ffosydd a’r muriau drylliedig ar y ddau fryn yn heneb gofrestredig, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddeganwy neu o’r lôn i Lanrhos, â golwg dros yr aber i Gonwy.FfynhonnellCastell Degannwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ar fryngaer gynharach wrth aber Conwy yn y Creuddyn, a elwir Caer Ddegannwy mewn ffynonellau Cymreig canoloesol; safle o bwys mawr yn hanes teyrnas Gwynedd, yn gwarchod croesfan ar afon Conwy; yn ôl traddodiad bu gan Faelgwn Gwynedd amddiffynfa yma yn y 6ed ganrif; dywed Hanes Taliesin sut y carcharodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin, yn y castell ‘dan dri ar ddeg clo’, a sut y rhyddhawyd ef diolch i ddawn Taliesin; cafodd cloddio olion o gyfnod y Rhufeiniaid a dechrau’r Oesoedd Canol; cipiodd Llywelyn Fawr y castell a’i godi mewn carreg, ac efallai fod cerflun bychan a gafwyd yno yn portreadu’r tywysog ei hun, yr unig ddelwedd ohono i oroesi; rhoddodd Llywelyn ap Gruffudd ef dan warchae yn 1263 a’i ddinistrio bron yn llwyr; wedi 1282–3 aeth llawer o’i gerrig i furiau Castell Conwy; heneb gofrestredig ar dir comin, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddegannwy neu’r lôn i Lanrhos.
Maelgwn GwyneddLlywelyn ap Gruffudd
Ar fap y trefi →Brenin Gwynedd a rheolwr mwyaf grymus Prydain yn y chweched ganrif, gyda’i lys yn Negannwy.
Maelgwn GwyneddYr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap GruffuddMae Anarawd fab Rhodri yn trechu’r Mersiaid yn aber afon Conwy. Mae’r croniclau’n ei alw’n ‘ddial Duw am Rodri’.
Dial RhodriMae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.
Llywelyn yn ennill yn AberconwyMae Llywelyn Fawr yn marw yn Aberconwy ar ôl deugain mlynedd fel tywysog mwyaf Cymru. Mae ei arch garreg bellach yn eglwys Llanrwst.
Marw Llywelyn FawrAr ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.
Cytundeb AberconwyMae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.
Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y GroglithFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf