Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. c. 550

Sant Tudno

Meudwy a fu’n byw mewn ogof ar y Gogarth. Mae ei eglwys fach yn sefyll o hyd yn uchel ar y pentir, ac mae tref Llandudno yn cymryd ei henw oddi wrtho.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. c. 550 (cronicl cynnar:Bonedd y Saint, y 13eg ganrif) Sant y Gogarth Oes y Seintiau Saint a ffydd
Eglwys Sant Tudno ar y Gogarth, lle bu ei gell
Eglwys Sant Tudno ar y Gogarth, lle bu ei gell · Llun: Wikimedia Commons · HARTLEPOOLMARINA2014, CC BY-SA 3.0

Tudno yw sant y Gogarth, y pentir calchfaen mawr uwchben Llandudno, y dref sy’n dwyn ei enw. Bu fyw fel meudwy mewn ogof ar glogwyni’r môr a chododd yr eglwys gyntaf ar y Gogarth, ac mae ei eglwys, a ailgodwyd yn y ddeuddegfed ganrif ar yr un fan, yn sefyll o hyd yn uchel ar y pentir ac yn cael ei defnyddio i addoli heddiw.

PrydY chweched ganrif
Ei dadSeithenyn o Gantre’r Gwaelod
Ei eglwysEglwys Tudno, ar y Gogarth
Enwyd ar ei ôlLlandudno
Dydd gŵyl5 Mehefin

Mab o’r tir a foddwyd#

Mae traddodiad Cymru yn dal bod Tudno yn un o saith mab Seithenyn, porthor llys Gwyddno Garanhir yng Nghantre’r Gwaelod, y cantref isel y mae ei gaeau bellach dan Fae Ceredigion. Pan dorrodd y môr i mewn a boddi’r tir, rhoddodd meibion Seithenyn eu bywydau i Dduw a mynd yn fynaich ym mynachlog fawr Bangor-is-y-coed, lle roedd Tudno yn ddisgybl i Sant Dunod.

Ogof Llech#

Gan geisio lle i fyw’r bywyd crefyddol a dwyn y ffydd i’r bobl, aeth Tudno o Fangor-is-y-coed i’r Gogarth, y Cyngreawdr, ar benrhyn y Creuddyn. Bu fyw ar y dechrau fel meudwy yn Ogof Llech, ogof fach ar glogwyni’r môr, anodd ei chyrraedd, a roddai gysgod iddo rhag y tywydd, gyda ffynnon o ddŵr croyw wrth ei hymyl, Ffynnon Llech.

Eglwys Tudno#

O’i ogof cododd Tudno eglwys ar y Gogarth. Nid oes dim ar ôl o adeilad y chweched ganrif, ond codwyd eglwys Sant Tudno sy’n sefyll ar yr un safle heddiw yn y ddeuddegfed ganrif, ac mae wedi gwasanaethu’r bobl byth oddi ar hynny. Bu ei gŵyl, ar 5 Mehefin, yn wyliau lleol pwysig am amser hir. Mae lleoedd eraill ar y Gogarth hefyd yn dwyn ei enw: Ffynnon Tudno, a Chrud Tudno, maen sigl mawr.

Ar y tram i’r eglwys#

Ddechrau’r ugeinfed ganrif, cludid eirch a galarwyr i fyny i eglwys Tudno ar Dramffordd y Gogarth, a gadwai dri char arbennig at y gwaith, ac ymunodd Mynwent y Gogarth â’r fynwent yn 1903. Heddiw enwir tram rhif 4 yn St Tudno, a bu’r fferi St Tudno yn cludo teithwyr o Landudno i Ynys Manaw hyd ddechrau’r 1960au.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf