Mab Llancarfan oedd Malo a roddodd ei enw i un o borthladdoedd mawr Ffrainc. Fe’i ganed ym mynachlog Bro Morgannwg, bu’n hwylio gyda Brendan ac roedd yn gefnder i Samson. Croesodd i Lydaw a dod yn esgob cyntaf Aleth, ac mae dinas gaerog Saint-Malo yn dwyn ei enw o hyd. Mae’n un o saith sant sylfaenol Llydaw, ac yng Nghymru fe’i cofir fel Mechell, sant Llanfechell ym Môn.FfynonellauMalo (also known as Machu, Machutes, Maclovius and, in Welsh, Mechell), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYsgrifennwyd y Fuchedd hynaf i Falo yn gynnar yn y nawfed ganrif yn ôl pob tebyg, ac ysgrifennwyd un arall gan Bili, clerc o Alet, tua 870; roedd Malo’n fab i Dervel, chwaer Amwn Ddu, ac felly’n gefnder i Sant Samson; roedd cartref y teulu ger Llancarfan, a dywed y stori iddo gael ei eni yn y fynachlog honno ar noswyl y Pasg a’i fedyddio gan yr abad; fe’i rhoddwyd yng ngofal yr abad yn blentyn bach a gwnaeth wyrthiau hyd yn oed yn fachgen; ni fynnai adael y bywyd mynachaidd er gwaethaf ymbil ei rieni, ac fe’i hordeiniwyd yn offeiriad a rhoi iddo swydd pregethwr; efallai iddo hefyd gael ei wneud yn esgob yn Llancarfan; wedi rhai blynyddoedd hwyliodd i Lydaw, lle daeth yn esgob Alet, ac adroddir llawer o wyrthiau amdano yno; bu farw mewn henaint mawr ar fordaith o Alet i Saintonge; enwir llawer o eglwysi ar ei ôl yn Llydaw a gogledd Ffrainc; yng Nghymru ef yw nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn; gŵyl 15 Tachwedd.Saint Malo (saint) ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Malo (hefyd Maclou, Maloù, Lladin Maclovius neu Machutus, tua 520 hyd 621), Cymro a sefydlodd Saint-Malo yn Llydaw ac un o saith sant sylfaenol Llydaw; efallai fod ei enw’n dod o’r Hen Lydaweg mach, ‘gwystl’, a lou, ‘disglair’; ganed yn Llancarfan tua 520 yn ôl pob tebyg, mab Dervel, chwaer Amwn Ddu, a chefnder i Samson; fe’i magwyd yn yr abaty, ei ordeinio’n offeiriad a’i wneud yn bregethwr; mae’n adnabyddus am ei ran ym mordaith Brendan y Mordwywr, a daeth yn hoff ddisgybl iddo, ac mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut y cawsant Ynys y Gwynfydedig; ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban; yn Aleth gwasanaethodd dan feudwy o’r enw Aaron, ac wedi marw Aaron yn 544 rheolodd y fro a elwid wedyn yn Saint-Malo a’i gysegru’n esgob cyntaf Aleth, Saint-Servan heddiw; yn ei henaint gadawodd, ond ymbiliodd y bobl arno i ddychwelyd a daeth yn ôl; bu farw ar fordaith o Aleth i Archambiac, ger Archingeay yn Saintonge; mae Saint-Malo yn un o saith cam y Tro Breizh; daw’r enw Sbaeneg ar Ynysoedd Falkland, Islas Malvinas, drwy’r Ffrangeg Îles Malouines, a enwyd yn 1764 ar ôl morwyr Saint-Malo; mae Eglwys Gadeiriol Pontoise a Phriordy Lesmahagow wedi’u cysegru iddo, a San Macuto yn Rhufain; nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn.
Roedd Malo’n fab i Derwela, chwaer Amwn Ddu, ac felly’n gefnder i Sant Samson. Roedd ei deulu’n byw ger mynachlog fawr Llancarfan, a dywed hanes ei fywyd iddo gael ei eni yn y fynachlog ei hun ar noswyl y Pasg a’i fedyddio gan yr abad. Fe’i rhoddwyd yng ngofal yr abad yn blentyn bach, a gwnâi wyrthiau hyd yn oed yn fachgen. Ymbiliodd ei rieni arno i ddod adref, ond ni fynnai adael y mynaich. Fe’i hordeiniwyd yn offeiriad a’i wneud yn bregethwr, ac efallai iddo hefyd gael ei wneud yn esgob yn Llancarfan. Ychwanega Wicipedia iddo gael ei addysg yn Llanilltud Fawr, ysgol fawr Illtud.FfynonellauMalo (also known as Machu, Machutes, Maclovius and, in Welsh, Mechell), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYsgrifennwyd y Fuchedd hynaf i Falo yn gynnar yn y nawfed ganrif yn ôl pob tebyg, ac ysgrifennwyd un arall gan Bili, clerc o Alet, tua 870; roedd Malo’n fab i Dervel, chwaer Amwn Ddu, ac felly’n gefnder i Sant Samson; roedd cartref y teulu ger Llancarfan, a dywed y stori iddo gael ei eni yn y fynachlog honno ar noswyl y Pasg a’i fedyddio gan yr abad; fe’i rhoddwyd yng ngofal yr abad yn blentyn bach a gwnaeth wyrthiau hyd yn oed yn fachgen; ni fynnai adael y bywyd mynachaidd er gwaethaf ymbil ei rieni, ac fe’i hordeiniwyd yn offeiriad a rhoi iddo swydd pregethwr; efallai iddo hefyd gael ei wneud yn esgob yn Llancarfan; wedi rhai blynyddoedd hwyliodd i Lydaw, lle daeth yn esgob Alet, ac adroddir llawer o wyrthiau amdano yno; bu farw mewn henaint mawr ar fordaith o Alet i Saintonge; enwir llawer o eglwysi ar ei ôl yn Llydaw a gogledd Ffrainc; yng Nghymru ef yw nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn; gŵyl 15 Tachwedd.Malo ↗Wicipedia CymraegMalo (Llydaweg Maloù, Lladin Maclovius), un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; credir iddo gael ei eni yn Llancarfan ym Mro Morgannwg a chael ei addysg yn Llanilltud Fawr; mab Caradog ab Ynyr Gwent a Derwela, a chefnder i Samson; dywedir iddo fynd gyda Sant Brendan o Iwerddon ar ei fordaith enwog; daeth yn esgob yn Llancarfan, ac yn sgil y Pla Melyn aeth â nifer o fynaich i Lydaw, lle sefydlwyd gwladfa Gristnogol a dyfodd dros y canrifoedd yn dref; rhoddodd ei enw i’r ddinas honno, Sant-Maloù, Saint-Malo; drwy’r Ffrangeg Malouines, ‘o Saint-Malo’, daw’r enwau Ffrangeg a Sbaeneg ar Ynysoedd y Falklands, Îles Malouines ac Islas Malvinas; ysgrifennwyd ei fuchedd, Vita S. Maclovii, tua 870.
Cofir Malo yn anad dim fel hoff ddisgybl Brendan y Mordwywr, y sant o Iwerddon y daeth ei fordeithiau’n enwog drwy Ewrop. Mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut yr hwyliodd Brendan, Malo a’u cymdeithion tua’r gorllewin a chael Ynys y Gwynfydedig. Ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, oddi ar arfordir Llydaw, ac ag Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban.FfynonellauSaint Malo (saint) ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Malo (hefyd Maclou, Maloù, Lladin Maclovius neu Machutus, tua 520 hyd 621), Cymro a sefydlodd Saint-Malo yn Llydaw ac un o saith sant sylfaenol Llydaw; efallai fod ei enw’n dod o’r Hen Lydaweg mach, ‘gwystl’, a lou, ‘disglair’; ganed yn Llancarfan tua 520 yn ôl pob tebyg, mab Dervel, chwaer Amwn Ddu, a chefnder i Samson; fe’i magwyd yn yr abaty, ei ordeinio’n offeiriad a’i wneud yn bregethwr; mae’n adnabyddus am ei ran ym mordaith Brendan y Mordwywr, a daeth yn hoff ddisgybl iddo, ac mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut y cawsant Ynys y Gwynfydedig; ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban; yn Aleth gwasanaethodd dan feudwy o’r enw Aaron, ac wedi marw Aaron yn 544 rheolodd y fro a elwid wedyn yn Saint-Malo a’i gysegru’n esgob cyntaf Aleth, Saint-Servan heddiw; yn ei henaint gadawodd, ond ymbiliodd y bobl arno i ddychwelyd a daeth yn ôl; bu farw ar fordaith o Aleth i Archambiac, ger Archingeay yn Saintonge; mae Saint-Malo yn un o saith cam y Tro Breizh; daw’r enw Sbaeneg ar Ynysoedd Falkland, Islas Malvinas, drwy’r Ffrangeg Îles Malouines, a enwyd yn 1764 ar ôl morwyr Saint-Malo; mae Eglwys Gadeiriol Pontoise a Phriordy Lesmahagow wedi’u cysegru iddo, a San Macuto yn Rhufain; nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn.Malo ↗Wicipedia CymraegMalo (Llydaweg Maloù, Lladin Maclovius), un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; credir iddo gael ei eni yn Llancarfan ym Mro Morgannwg a chael ei addysg yn Llanilltud Fawr; mab Caradog ab Ynyr Gwent a Derwela, a chefnder i Samson; dywedir iddo fynd gyda Sant Brendan o Iwerddon ar ei fordaith enwog; daeth yn esgob yn Llancarfan, ac yn sgil y Pla Melyn aeth â nifer o fynaich i Lydaw, lle sefydlwyd gwladfa Gristnogol a dyfodd dros y canrifoedd yn dref; rhoddodd ei enw i’r ddinas honno, Sant-Maloù, Saint-Malo; drwy’r Ffrangeg Malouines, ‘o Saint-Malo’, daw’r enwau Ffrangeg a Sbaeneg ar Ynysoedd y Falklands, Îles Malouines ac Islas Malvinas; ysgrifennwyd ei fuchedd, Vita S. Maclovii, tua 870.
O’r diwedd hwyliodd Malo i Lydaw gyda chwmni o fynaich. Yn Aleth, ar aber afon Rance, gwasanaethodd dan hen feudwy o’r enw Aaron, a phan fu farw Aaron yn 544 cymerodd Malo ofal y fro gyfan. Fe’i cysegrwyd yn esgob cyntaf Aleth, y lle a elwir heddiw’n Saint-Servan, ac adroddir llawer o wyrthiau amdano yno. Yn ei henaint gadawodd am gyfnod, ond ymbiliodd y bobl arno i ddod yn ôl, a dychwelodd atynt.FfynonellauSaint Malo (saint) ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Malo (hefyd Maclou, Maloù, Lladin Maclovius neu Machutus, tua 520 hyd 621), Cymro a sefydlodd Saint-Malo yn Llydaw ac un o saith sant sylfaenol Llydaw; efallai fod ei enw’n dod o’r Hen Lydaweg mach, ‘gwystl’, a lou, ‘disglair’; ganed yn Llancarfan tua 520 yn ôl pob tebyg, mab Dervel, chwaer Amwn Ddu, a chefnder i Samson; fe’i magwyd yn yr abaty, ei ordeinio’n offeiriad a’i wneud yn bregethwr; mae’n adnabyddus am ei ran ym mordaith Brendan y Mordwywr, a daeth yn hoff ddisgybl iddo, ac mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut y cawsant Ynys y Gwynfydedig; ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban; yn Aleth gwasanaethodd dan feudwy o’r enw Aaron, ac wedi marw Aaron yn 544 rheolodd y fro a elwid wedyn yn Saint-Malo a’i gysegru’n esgob cyntaf Aleth, Saint-Servan heddiw; yn ei henaint gadawodd, ond ymbiliodd y bobl arno i ddychwelyd a daeth yn ôl; bu farw ar fordaith o Aleth i Archambiac, ger Archingeay yn Saintonge; mae Saint-Malo yn un o saith cam y Tro Breizh; daw’r enw Sbaeneg ar Ynysoedd Falkland, Islas Malvinas, drwy’r Ffrangeg Îles Malouines, a enwyd yn 1764 ar ôl morwyr Saint-Malo; mae Eglwys Gadeiriol Pontoise a Phriordy Lesmahagow wedi’u cysegru iddo, a San Macuto yn Rhufain; nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn.Malo (also known as Machu, Machutes, Maclovius and, in Welsh, Mechell), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYsgrifennwyd y Fuchedd hynaf i Falo yn gynnar yn y nawfed ganrif yn ôl pob tebyg, ac ysgrifennwyd un arall gan Bili, clerc o Alet, tua 870; roedd Malo’n fab i Dervel, chwaer Amwn Ddu, ac felly’n gefnder i Sant Samson; roedd cartref y teulu ger Llancarfan, a dywed y stori iddo gael ei eni yn y fynachlog honno ar noswyl y Pasg a’i fedyddio gan yr abad; fe’i rhoddwyd yng ngofal yr abad yn blentyn bach a gwnaeth wyrthiau hyd yn oed yn fachgen; ni fynnai adael y bywyd mynachaidd er gwaethaf ymbil ei rieni, ac fe’i hordeiniwyd yn offeiriad a rhoi iddo swydd pregethwr; efallai iddo hefyd gael ei wneud yn esgob yn Llancarfan; wedi rhai blynyddoedd hwyliodd i Lydaw, lle daeth yn esgob Alet, ac adroddir llawer o wyrthiau amdano yno; bu farw mewn henaint mawr ar fordaith o Alet i Saintonge; enwir llawer o eglwysi ar ei ôl yn Llydaw a gogledd Ffrainc; yng Nghymru ef yw nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn; gŵyl 15 Tachwedd.
Gan deimlo bod diwedd ei oes yn agos, aeth Malo ati i dreulio’i ddyddiau olaf mewn gweddi a phenyd. Bu farw mewn henaint mawr ar fordaith o Aleth i dalaith Saintonge, ger Archingeay, a chedwir ei ŵyl ar 15 Tachwedd. Ysgrifennwyd Buchedd iddo yn y nawfed ganrif, ac un arall gan Bili, clerc o Aleth, tua 870.FfynonellauMalo (also known as Machu, Machutes, Maclovius and, in Welsh, Mechell), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYsgrifennwyd y Fuchedd hynaf i Falo yn gynnar yn y nawfed ganrif yn ôl pob tebyg, ac ysgrifennwyd un arall gan Bili, clerc o Alet, tua 870; roedd Malo’n fab i Dervel, chwaer Amwn Ddu, ac felly’n gefnder i Sant Samson; roedd cartref y teulu ger Llancarfan, a dywed y stori iddo gael ei eni yn y fynachlog honno ar noswyl y Pasg a’i fedyddio gan yr abad; fe’i rhoddwyd yng ngofal yr abad yn blentyn bach a gwnaeth wyrthiau hyd yn oed yn fachgen; ni fynnai adael y bywyd mynachaidd er gwaethaf ymbil ei rieni, ac fe’i hordeiniwyd yn offeiriad a rhoi iddo swydd pregethwr; efallai iddo hefyd gael ei wneud yn esgob yn Llancarfan; wedi rhai blynyddoedd hwyliodd i Lydaw, lle daeth yn esgob Alet, ac adroddir llawer o wyrthiau amdano yno; bu farw mewn henaint mawr ar fordaith o Alet i Saintonge; enwir llawer o eglwysi ar ei ôl yn Llydaw a gogledd Ffrainc; yng Nghymru ef yw nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn; gŵyl 15 Tachwedd.Saint Malo (saint) ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Malo (hefyd Maclou, Maloù, Lladin Maclovius neu Machutus, tua 520 hyd 621), Cymro a sefydlodd Saint-Malo yn Llydaw ac un o saith sant sylfaenol Llydaw; efallai fod ei enw’n dod o’r Hen Lydaweg mach, ‘gwystl’, a lou, ‘disglair’; ganed yn Llancarfan tua 520 yn ôl pob tebyg, mab Dervel, chwaer Amwn Ddu, a chefnder i Samson; fe’i magwyd yn yr abaty, ei ordeinio’n offeiriad a’i wneud yn bregethwr; mae’n adnabyddus am ei ran ym mordaith Brendan y Mordwywr, a daeth yn hoff ddisgybl iddo, ac mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut y cawsant Ynys y Gwynfydedig; ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban; yn Aleth gwasanaethodd dan feudwy o’r enw Aaron, ac wedi marw Aaron yn 544 rheolodd y fro a elwid wedyn yn Saint-Malo a’i gysegru’n esgob cyntaf Aleth, Saint-Servan heddiw; yn ei henaint gadawodd, ond ymbiliodd y bobl arno i ddychwelyd a daeth yn ôl; bu farw ar fordaith o Aleth i Archambiac, ger Archingeay yn Saintonge; mae Saint-Malo yn un o saith cam y Tro Breizh; daw’r enw Sbaeneg ar Ynysoedd Falkland, Islas Malvinas, drwy’r Ffrangeg Îles Malouines, a enwyd yn 1764 ar ôl morwyr Saint-Malo; mae Eglwys Gadeiriol Pontoise a Phriordy Lesmahagow wedi’u cysegru iddo, a San Macuto yn Rhufain; nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn.Malo ↗Wicipedia CymraegMalo (Llydaweg Maloù, Lladin Maclovius), un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; credir iddo gael ei eni yn Llancarfan ym Mro Morgannwg a chael ei addysg yn Llanilltud Fawr; mab Caradog ab Ynyr Gwent a Derwela, a chefnder i Samson; dywedir iddo fynd gyda Sant Brendan o Iwerddon ar ei fordaith enwog; daeth yn esgob yn Llancarfan, ac yn sgil y Pla Melyn aeth â nifer o fynaich i Lydaw, lle sefydlwyd gwladfa Gristnogol a dyfodd dros y canrifoedd yn dref; rhoddodd ei enw i’r ddinas honno, Sant-Maloù, Saint-Malo; drwy’r Ffrangeg Malouines, ‘o Saint-Malo’, daw’r enwau Ffrangeg a Sbaeneg ar Ynysoedd y Falklands, Îles Malouines ac Islas Malvinas; ysgrifennwyd ei fuchedd, Vita S. Maclovii, tua 870.
Tyfodd y wladfa a sefydlodd Malo dros y canrifoedd yn dref, a’r dref yn ddinas Saint-Malo, cartref rhai o forwyr dewraf Ffrainc. Mae’n un o saith arhosfan y Tro Breizh, y bererindod o gwmpas y saith sant sylfaenol. Yn 1764 enwodd Louis Antoine de Bougainville Ynysoedd y Falklands yn Îles Malouines ar ôl eu gwladfawyr cyntaf, morwyr a physgotwyr o Saint-Malo, ac o’r enw Ffrangeg hwnnw daw’r un Sbaeneg, Islas Malvinas. Felly mae enw mynach o Lancarfan i’w glywed heddiw yn Ne’r Iwerydd.FfynonellauSaint Malo (saint) ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Malo (hefyd Maclou, Maloù, Lladin Maclovius neu Machutus, tua 520 hyd 621), Cymro a sefydlodd Saint-Malo yn Llydaw ac un o saith sant sylfaenol Llydaw; efallai fod ei enw’n dod o’r Hen Lydaweg mach, ‘gwystl’, a lou, ‘disglair’; ganed yn Llancarfan tua 520 yn ôl pob tebyg, mab Dervel, chwaer Amwn Ddu, a chefnder i Samson; fe’i magwyd yn yr abaty, ei ordeinio’n offeiriad a’i wneud yn bregethwr; mae’n adnabyddus am ei ran ym mordaith Brendan y Mordwywr, a daeth yn hoff ddisgybl iddo, ac mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut y cawsant Ynys y Gwynfydedig; ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban; yn Aleth gwasanaethodd dan feudwy o’r enw Aaron, ac wedi marw Aaron yn 544 rheolodd y fro a elwid wedyn yn Saint-Malo a’i gysegru’n esgob cyntaf Aleth, Saint-Servan heddiw; yn ei henaint gadawodd, ond ymbiliodd y bobl arno i ddychwelyd a daeth yn ôl; bu farw ar fordaith o Aleth i Archambiac, ger Archingeay yn Saintonge; mae Saint-Malo yn un o saith cam y Tro Breizh; daw’r enw Sbaeneg ar Ynysoedd Falkland, Islas Malvinas, drwy’r Ffrangeg Îles Malouines, a enwyd yn 1764 ar ôl morwyr Saint-Malo; mae Eglwys Gadeiriol Pontoise a Phriordy Lesmahagow wedi’u cysegru iddo, a San Macuto yn Rhufain; nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn.Malo ↗Wicipedia CymraegMalo (Llydaweg Maloù, Lladin Maclovius), un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; credir iddo gael ei eni yn Llancarfan ym Mro Morgannwg a chael ei addysg yn Llanilltud Fawr; mab Caradog ab Ynyr Gwent a Derwela, a chefnder i Samson; dywedir iddo fynd gyda Sant Brendan o Iwerddon ar ei fordaith enwog; daeth yn esgob yn Llancarfan, ac yn sgil y Pla Melyn aeth â nifer o fynaich i Lydaw, lle sefydlwyd gwladfa Gristnogol a dyfodd dros y canrifoedd yn dref; rhoddodd ei enw i’r ddinas honno, Sant-Maloù, Saint-Malo; drwy’r Ffrangeg Malouines, ‘o Saint-Malo’, daw’r enwau Ffrangeg a Sbaeneg ar Ynysoedd y Falklands, Îles Malouines ac Islas Malvinas; ysgrifennwyd ei fuchedd, Vita S. Maclovii, tua 870.
Mae llawer o eglwysi’n dwyn ei enw yn Llydaw a thrwy ogledd Ffrainc, Eglwys Gadeiriol Pontoise yn eu plith, ac eglwys San Macuto yn Rhufain. Yn yr Alban cysegrwyd Priordy Lesmahagow iddo. Yng Nghymru ef yw nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy, a Llanfechell ym Môn, lle’i hadwaenir wrth ei enw Cymraeg, Mechell.FfynonellauMalo (also known as Machu, Machutes, Maclovius and, in Welsh, Mechell), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYsgrifennwyd y Fuchedd hynaf i Falo yn gynnar yn y nawfed ganrif yn ôl pob tebyg, ac ysgrifennwyd un arall gan Bili, clerc o Alet, tua 870; roedd Malo’n fab i Dervel, chwaer Amwn Ddu, ac felly’n gefnder i Sant Samson; roedd cartref y teulu ger Llancarfan, a dywed y stori iddo gael ei eni yn y fynachlog honno ar noswyl y Pasg a’i fedyddio gan yr abad; fe’i rhoddwyd yng ngofal yr abad yn blentyn bach a gwnaeth wyrthiau hyd yn oed yn fachgen; ni fynnai adael y bywyd mynachaidd er gwaethaf ymbil ei rieni, ac fe’i hordeiniwyd yn offeiriad a rhoi iddo swydd pregethwr; efallai iddo hefyd gael ei wneud yn esgob yn Llancarfan; wedi rhai blynyddoedd hwyliodd i Lydaw, lle daeth yn esgob Alet, ac adroddir llawer o wyrthiau amdano yno; bu farw mewn henaint mawr ar fordaith o Alet i Saintonge; enwir llawer o eglwysi ar ei ôl yn Llydaw a gogledd Ffrainc; yng Nghymru ef yw nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn; gŵyl 15 Tachwedd.Saint Malo (saint) ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Malo (hefyd Maclou, Maloù, Lladin Maclovius neu Machutus, tua 520 hyd 621), Cymro a sefydlodd Saint-Malo yn Llydaw ac un o saith sant sylfaenol Llydaw; efallai fod ei enw’n dod o’r Hen Lydaweg mach, ‘gwystl’, a lou, ‘disglair’; ganed yn Llancarfan tua 520 yn ôl pob tebyg, mab Dervel, chwaer Amwn Ddu, a chefnder i Samson; fe’i magwyd yn yr abaty, ei ordeinio’n offeiriad a’i wneud yn bregethwr; mae’n adnabyddus am ei ran ym mordaith Brendan y Mordwywr, a daeth yn hoff ddisgybl iddo, ac mae Mordaith Sant Brendan yn adrodd sut y cawsant Ynys y Gwynfydedig; ar ail fordaith dywedir iddynt ymweld â Cézembre, Orkney ac ynysoedd gogledd yr Alban; yn Aleth gwasanaethodd dan feudwy o’r enw Aaron, ac wedi marw Aaron yn 544 rheolodd y fro a elwid wedyn yn Saint-Malo a’i gysegru’n esgob cyntaf Aleth, Saint-Servan heddiw; yn ei henaint gadawodd, ond ymbiliodd y bobl arno i ddychwelyd a daeth yn ôl; bu farw ar fordaith o Aleth i Archambiac, ger Archingeay yn Saintonge; mae Saint-Malo yn un o saith cam y Tro Breizh; daw’r enw Sbaeneg ar Ynysoedd Falkland, Islas Malvinas, drwy’r Ffrangeg Îles Malouines, a enwyd yn 1764 ar ôl morwyr Saint-Malo; mae Eglwys Gadeiriol Pontoise a Phriordy Lesmahagow wedi’u cysegru iddo, a San Macuto yn Rhufain; nawddsant St Maughans a Llanfaenor yn Sir Fynwy a Llanfechell ym Môn.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.